Qocalıq sirrləri: ‘Mavi zonalar’ nəyi öyrədə bilər?

2023-cü ildə Netflixdə “100 yaşa qədər yaşamaq: Mavi zonaların sirrləri” sənədli filmi yayımlanıb. Bu film, dünyanın müxtəlif yerlərində yerləşən, coğrafi cəhətdən təcrid olunmuş kiçik ərazilərdə yaşayan və 100 yaşdan çox yaşayan insanların həyat tərzini araşdırır.

Bu sənədli film, uzunömürlülük mövzusuna həsr olunmuş araşdırmaların ən sonuncusu idi. Bu mövzudakı tədqiqatlar isə təxminən 25 il əvvəl başlamışdı. Lakin ‘mavi zonalar’ konsepsiyası nə qədər həqiqətdir? Bu ideyanın kommersiyalaşdırılması onun elmi dəyərini azalda bilərmi?

‘Mavi zonalar’ nədir?

‘Mavi zonalar’ termini ilk dəfə 2005-ci ildə coğrafiyaçı Dan Buettner tərəfindən istifadə edilib. Bu termin, dünyada ən uzunömürlü insanların yaşadığı yerləri təsvir edir. Bu ərazilərdə yaşayan insanlar, adətən, 100 yaşdan çox yaşayır və bu yaşlara qədər sağlam qala bilirlər.

Bu ərazilər arasında aşağıdakı yerlər var:

• Okinawa (Yaponiya)
• Sardinia (İtaliya)
• Nicoya (Kosta Rika)
• İkaria (Yunanıstan)
• Loma Linda (Kaliforniya, ABŞ)

‘Mavi zonalar’ın əsas xüsusiyyətləri

Bu ərazilərdə yaşayan insanların həyat tərzində bir sıra ümumi xüsusiyyətlər müşahidə olunur. Bu xüsusiyyətlərdən bəziləri aşağıdakı kimidir:

• Təbii qidalanma: Bu ərazilərdə yaşayan insanlar əsasən yerli, təbii və az emal edilmiş qidalarla qidalanırlar. Ət, şəkər və emal edilmiş qidaların istifadəsi çox məhduddur.
• Hərəkətlilik: Bu insanlar gündəlik həyatlarında fiziki fəaliyyətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onlar gündəlik olaraq yerimək, bağçılıqla məşğul olmaq və ya digər fiziki fəaliyyətlərlə məşğul olurlar.
• Sosial əlaqələr: Bu insanlar üçün ailə və dostlarla əlaqələr çox vacibdir. Onlar sosial fəaliyyətlərdə aktiv iştirak edirlər və bu, onların mənəvi sağlamlığına müsbət təsir göstərir.
• Stressdən uzaq həyat: Bu insanlar stressli həyat tərzindən uzaq durmağa çalışırlar. Onlar meditasiya, təbiətdə vaxt keçirmək və digər rahatlama metodlarından istifadə edirlər.
• Məqsəd hissi: Bu insanlar həyatlarında bir məqsəd hiss etməyə böyük əhəmiyyət verirlər. Bu, onların həyatda daha aktiv və motivasiya ilə yaşamağa kömək edir.

‘Mavi zonalar’ konsepsiyasının həqiqiliyi

‘Mavi zonalar’ konsepsiyası çox populyarlaşsa da, bəzi tədqiqatçılar bu ideyanın həqiqiliyinə şübhə ilə yanaşırlar. Onların əsas arqumentləri aşağıdakı kimidir:

• Seçilmiş məlumatlar: ‘Mavi zonalar’ haqqında məlumatlar çox vaxt seçilmiş və ya təhrif olunmuş ola bilər. Bu ərazilərdə yaşayan insanların çoxu, digər ərazilərdə yaşayan insanlara nisbətən daha çox diqqət çəkir və bu, məlumatların obyektivliyini azalda bilər.
• Genetik faktorlar: Bu ərazilərdə yaşayan insanların genetik xüsusiyyətləri də onların uzunömürlülüyündə böyük rol oynaya bilər. Bu, digər ərazilərdə yaşayan insanlar üçün tətbiq olunmayan faktor ola bilər.
• Kommersiyalaşdırma: ‘Mavi zonalar’ konsepsiyası çox vaxt kommersiyalaşdırılır. Bu, onun elmi dəyərini azalda bilər və insanların bu mövzuda düzgün məlumat almasına mane ola bilər.

‘Mavi zonalar’ın elmi dəyəri

‘Mavi zonalar’ konsepsiyası çox vaxt elmi tədqiqatlarda istifadə olunmur. Bunun əsas səbəbi, bu ərazilərdə yaşayan insanların həyat tərzinin digər ərazilərdə təkrarlanmasının çox çətin olmasıdır. Lakin bu konsepsiya, insanlara sağlam həyat tərzi haqqında fikir verə bilər.

Məsələn, ‘mavi zonalar’da yaşayan insanların həyat tərzindən ilhamlanaraq, aşağıdakı tövsiyələr verilir:

• Təbii və az emal edilmiş qidalarla qidalanmaq.
• Gündəlik fiziki fəaliyyətlərlə məşğul olmaq.
• Ailə və dostlarla əlaqələri gücləndirmək.
• Stressdən uzaq həyat tərzi sürmək.
• Həyatda bir məqsəd hiss etmək.

Nəticə

‘Mavi zonalar’ konsepsiyası, uzunömürlülük və sağlam həyat tərzi haqqında maraqlı fikirlər verə bilir. Lakin bu konsepsiyanın həqiqiliyinə və elmi dəyərinə şübhə ilə yanaşmaq lazımdır. İnsanlar, bu ərazilərdə yaşayan insanların həyat tərzindən ilhamlanaraq, öz həyatlarına müsbət dəyişikliklər edə bilərlər.