ABŞ və Çin arasında süni intellekt: Müharibə yox, dialoq lazımdır

Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarına sahib olan ABŞ və Çin, süni intellekt (SI) sahəsində ən qabaqcıl sistemlərin yaradılması uğrunda rəqabət aparır. Lakin bu rəqabətin arxasında gizlənən əsas məsələ hər iki tərəfin bir-birinə tam etibar etməməsi, eyni zamanda digər tərəfin razılığına möhtac olmasıdır. Bu paradoks müasir dövrün ən təhlükəli qarşıdurmalarından birinə çevrilmişdir.

ABŞ prezidenti və Çin liderinin bu həftə Pekində keçiriləcək görüşü iki ölkə arasında münasibətlərin gələcəyinə təsir göstərəcək vacib bir addım olaraq qiymətləndirilir. ABŞ rəsmiləri bu görüşdə süni intellekt məsələlərinə həsr olunmuş xüsusi kommunikasiya kanalı yaratmaq təklifini irəli sürəcəklər. Bu addım, texnologiyanın iki ölkə arasında yeni bir münaqişə mənbəyinə çevrilə biləcəyindən narahat olduqlarını göstərir.

Mən onilliklərdir texnologiya sahəsində fəaliyyət göstərirəm və bu vəziyyətin müasir tarixdə nadir hallarda rast gəlinən bir durum olduğunu qeyd etmək istəyirəm. Vaşinqton və Pekin həm kəşfiyyat məqsədləri, həm də potensial kibermüharibə vasitəsi kimi süni intellektin strateji əhəmiyyətini qəbul edir. Buna görə də rəqib olsalar da, tərəflərin əməkdaşlıq etməsi vacibdir.

ABŞ, Çin-in süni intellekt inkişafını məhdudlaşdırmaq üçün texnologiya ixracına nəzarət tətbiq edir. Lakin bu cür blokadaların effektiv olmadığı artıq aydın olur. Çünki sadəcə çip idxalının məhdudlaşdırılması rəqibin inkişafını dayandırmır. Hətta inkişafı yavaşlatsanız belə, hər iki tərəfin hücum taktikalarında istifadə etmək üçün heç bir tənzimləmə olmadan SI-dən istifadə etməsi ehtimalı qalır.

Çinin DeepSeek kimi süni intellekt modelləri dünya bazarında ABŞ məhsulları ilə rəqabət aparır. Eyni zamanda, Ağ Ev tərəfindən irəli sürülən son iddialara görə, Çin, ABŞ-nin süni intellekt modellərini sənaye miqyasında oğurlamaq və kopyalamaq üçün əməliyyatlar həyata keçirmişdir. Paradoksal olaraq, hər iki ölkə süni intellektdən hücum taktikaları üçün istifadə etməyə başlamışdır. Bu isə hər hansı bir tərəfin özünü məhdudlaşdırmağa çağırmasının ikili məntiqə əsaslandığını göstərir.

Təhlükəsizlik dilemma-sində rəqibinizə etibar etmək çətindir. Bu məsələ həm də daxili problemlərlə mürəkkəbləşir. ABŞ-də süni intellektlə məşğul olan şirkətlər, dövlət tərəfindən yeni modellərin istifadəsi üçün aydın qaydaların olmamasından narahatdır. Bu qeyri-müəyyənlik, Vaşinqtonun Pekin ilə aparacağı danışıqları zəiflədir. Atlantik Şurasında fəaliyyət göstərmiş keçmiş dövlət qulluqçusu Melanie Hart-ın sözlərinə görə, süni intellekt məsələlərində Çin-i danışıqlar prosesindən kənarda qoymaq mümkün deyil. Lakin keçmişdə Pekin rəhbərliyinin ABŞ-nin təşkil etdiyi SI təhlükəsizliyi müzakirələrində məlumat toplamaqdan başqa məqsəd daşımadığı məlumdur. Hətta bu müzakirələrdə texniki bilikləri olmayan xarici işlər nazirliyinin nümayəndələri iştirak etmişdir.

Bütün bunlar bəzi şübhələrə səbəb olsa da, danışıqlara son qoymaq üçün əsas vermir. Görüş nəticəsində ABŞ-nin SI siyasətində böyük dəyişikliklər gözlənilməsə də, tərəflərin gələcək təhlükəsizlik müzakirələri üçün yol xəritəsini müəyyənləşdirməsinə kömək edə bilər.