Müstəqillik Bəyannaməsinin ilk mətbu xəbərləri: tarixə yeni baxış

Müstəqillik Bəyannaməsi: tarixdəki ilk “xəbər” hadisəsi

Oksford Universiteti Nəşriyyatından çıxan yeni kitabında tarixçi Emili Sneff Amerika Birləşmiş Ştatlarının müstəqilliyinin elan edilməsi dövrünü qəzetlərin, şayiələrin və yanlış məlumatların təsiri altında araşdırır. “Müstəqillik Bəyannaməsi xəbər oldu” adlı əsərdə müəllif, 1776-cı ilin mayından 1777-ci ilin yanvarına qədərki qısa müddətdə müstəqillik xəbərinin necə yayıldığını, qəbul edildiyini və dünya ictimaiyyətinə necə təsir etdiyini ətraflı təsvir edir.

Kongresin qərarı: “Müstəqillik elan olunacaq”

1776-cı ilin iyulunda Kontinental Konqres müstəqillik haqqında qərar qəbul etdikdə, nümayəndələr dünya tarixində yeni bir səhifənin açıldığının fərqində idilər. Lakin bu qərarın qəzetlərdə, şayiələrdə və yanlış məlumatlarda necə əks olunması, həmçinin müxtəlif ölkələrdə necə qəbul edilməsi tarixçilər tərəfindən çox da tədqiq edilməmişdir. Sneff isə bu boşluğu dolduraraq, müstəqillik xəbərinin Filadelfiya şəhərindən başlayaraq dünyaya necə yayıldığını izləyir.

Yanlış məlumatlar və Avropada reaksiya

Müstəqillik xəbəri əvvəlcə yanlış məlumatlar səbəbindən Avropada yayılmışdı. 1776-cı ilin mayında Kontinental Konqres tərəfindən qəbul edilmiş qərar, müstəqillik elanının rəsmi qəbul edilməsindən əvvəl qəzetlərdə dərc edilmişdi. Bu qərar Portuqaliya kralı José I-ə qədər çatmış, o isə İngiltərə ilə dostluğunu qorumaq üçün 4 iyul 1776-cı ildə Amerikanın müstəqil koloniyalarına qarşı ticarət qadağası qoymuşdur.

Mətbuatda dəyişikliklər və səhvlər

Müstəqillik Bəyannaməsinin mətni müxtəlif ölkələrdə fərqli şəkildə dərc edilmişdir. İngiltərə mətbuatı “tiran” və “tiranlıq” kimi sözləri çıxararaq sənədi senzuraya məruz qoymuş, tacın adını isə müxtəlif simvollarla əvəz etmişdir. Avropanın digər ölkələrində də belə dəyişikliklər edilmişdir. Hətta Amerika daxilində də qəzetlərdə çoxlu səhvlərə yol verilmişdir. Məsələn, Massaçusetsdə çıxan “Massachusetts Spy” qəzetində “We hold these truths to us self-evident…” kimi səhvlər qeydə alınmışdır.

Xəbərin yayılması: ziddiyyətli reaksiyalar

Müstəqillik xəbəri müxtəlif yerlərdə fərqli reaksiyalar doğurmuşdur. Bəzi bölgələrdə bayram havası yaransa da, digər yerlərdə, xüsusilə də loyalistlər və İngiltərə kilsəsinə sədaqət andı içmiş din xadimləri arasında qorxu və narazılıq hökm sürmüşdür. Sneff, xəbərin yayılmasında yerli maraqların, şəxsi baxışların və kommunikasiya problemlərinin rolunu xüsusi qeyd edir.

Sneff’in tədqiqatının əhəmiyyəti

Emili Sneff’in tədqiqatı, müstəqillik elanının sadəcə bir siyasi hadisə deyil, həm də mədəni və informasiya hadisəsi olduğunu göstərir. Bu tədqiqat, tarixdə mətbuatın, şayiələrin və yanlış məlumatların necə böyük təsirə malik olduğunu bir daha sübut edir. Kitab, həm tarixçilər, həm də müstəqillik dövrünə maraq göstərən oxucular üçün dəyərli mənbədir.

“Müstəqillik xəbəri sadəcə bir sənəd deyil, dünya ictimaiyyətinə yayılan, müxtəlif reaksiyalar doğuran bir hadisə idi.”

— Emili Sneff