Qlobal istiləşmə Atlantik cərəyanlarını 'dağıntı' hüduduna aparır?

Atlantik cərəyanları sistemi nədir?

Atlantik Meridional Dönən Cərəyanları (AMOC) — tropiklərdən şimala isti suyu, cənuba isə soyuq suyu daşıyan nəhəng okean sistemi. Bu proses Avropanı istiləşdirməklə yanaşı, qlobal yağıntıların tənzimlənməsində də iştirak edir.

AMOC həmçinin dünyanın müxtəlif bölgələri arasında su, qida maddələri və karbonun daşınmasına kömək edən daha böyük okean şəbəkəsinin bir hissəsidir.

İqlim dəyişikliyi AMOC-ı necə təhdid edir?

İnsan fəaliyyəti nəticəsində yaranan iqlim dəyişikliyi AMOC-ın fəaliyyətinə ciddi təsir göstərir. Okeanların istiləşməsi, buzlaqların əriməsi və artan yağıntılar Şimal Atlantikdə temperatur və duz balansını poza bilir. Bu isə cərəyanların zəifləməsinə səbəb olur.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, AMOC tədricən yavaşlayır və nəticədə istilik daşıma qabiliyyətini tamamilə itirə bilər.

AMOC-da 'dönüş nöqtəsi' riski nədir?

Son tədqiqatlar göstərir ki, kifayət qədər istiləşmə şəraitində AMOC 'dönüş nöqtəsi' adlanan vəziyyətə keçərək əsrlər boyu zəif vəziyyətdə qalacaq. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Paneli (IPCC) isə 21-ci əsrdə AMOC-ın tədricən zəifləyəcəyini, lakin tamamilə dayanmasının 2100-cü ilə qədər ehtimal olunmadığını qeyd edir.

Bununla belə, bəzi alimlər isə iqlim dəyişikliyinin AMOC-ı növbəti əsrdə tamamilə 'söndürə biləcək' 'qayıdışsız nöqtəyə' çatdıra biləcəyini iddia edirlər.

AMOC-da ciddi dəyişikliklərin nəticələri nə ola bilər?

AMOC-ın tamamilə dayanması və ya kəskin zəifləməsi:

• Avropa iqliminə təsir: Qlobal istiləşməyə baxmayaraq, Avropada temperaturun kəskin şəkildə aşağı düşməsi.
• Qlobal ərzaq təchizatı: Yağıntı rejiminin dəyişməsi nəticəsində kənd təsərrüfatı məhsullarının azalması.
• Dəniz səviyyəsinin qalxması: Şimali Atlantikdə su səviyyəsinin dəyişməsi.
• Digər iqlim 'dönüş nöqtələri': Əlavə fəlakətlərin baş verməsi riskinin artması.

Tədqiqatlar nə deyir?

IPCC-nin proqnozlarına görə, AMOC-ın tamamilə dayanması 2100-cü ilə qədər çox ehtimal deyil. Lakin bəzi modellər göstərir ki, 2050-ci ilə qədər 'qayıdışsız nöqtə' keçilməsi mümkündür.

Alimlər bu məsələnin həll edilməsi üçün daha çox tədqiqatların aparılması vacibliyini vurğulayırlar. AMOC-ın gələcək vəziyyəti ilə bağlı müzakirələr isə davam edir.

Daha ətraflı oxumaq üçün:

AMOC haqqında ətraflı məlumat və tədqiqatlar üçün Carbon Brief saytına baxın.