Uşaqların İİ-nin istifadəsini qadağan etmək həll deyil: mütəxəssislərin tövsiyələri

Manitoba uşaqların süni intellektdən istifadəini qadağan etmək istəyir

Kanada əyalətlərindən biri olan Manitoba, uşaq və yeniyetmələrin süni intellekt (İİ) çatbotlarından istifadəsinə qadağa qoymaq niyyətindədir. Bu qərar Manitoba Baş Naziri Wab Kinew tərəfindən aprel ayında təşkil olunan bir tədbirdə elan edildi. Kinew bildirdi ki, texnoloji platformalar uşaqlara qarşı "çox qəddar davranışlar sərgiləyir", bunların əsas səbəbi isə "bəzi bəyənmələr, daha çox məşğulluq və pul qazanmaqdır".

Qadağanın hansı platformaları əhatə edəcəyi və qanunvericiliyin nə vaxt təqdim olunacağı hələ məlum deyil. Lakin Manitoba Təhsil Nazirinin bildirdiyinə görə, bu qadağa məktəblərdə tətbiq olunacaq. Hazırda sosial mediaya qadağalarla bağlı da müzakirələr davam edir. Məsələn, Avstraliyanın sosial mediaya qadağası yaş yoxlaması sistemlərini aldatmaqla (maska taxmaqla) uşaqlar tərəfindən asanlıqla keçilir.

Sosial mediaya qadağaların effektivliyi müzakirə olunur

Sosial mediaya qadağaların effektivliyi ilə bağlı çoxlu suallar var. Bəzi ekspertlər isə uşaqların sosial mediadan tamamilə uzaqlaşdırılmasının düzgün olmadığını, çünki bu platformaların həm faydaları, həm də riskləri olduğunu qeyd edirlər. Lakin süni intellektin tənzimlənməsi tamamilə yeni bir məsələdir. Sosial media platformaları onilliklərdir mövcud olsa da, İİ alətləri uşaqlar üçün cəmi bir neçə ildir ki, əlçatan və hər gün inkişaf edən texnologiyalardır.

Uşaqların İİ ilə əlaqəsi nə qədər genişdir?

ABŞ-də keçirilən Pew Research sorğusuna görə, keçən il sonlarında aparılan tədqiqat nəticəsində yeniyetmələrin 64%-i çatbotlardan istifadə etdiyini bildirib. Onların üçdə biri isə gündəlik istifadə etdiklərini qeyd ediblər. Ən çox istifadə isə məlumat axtarışı və məktəb işlərinə dəstək üçün olur.

18 yaşlı Quinn Bloomfield isə Google-un NotebookLM alətindən kimya fənnində kömək almaq üçün istifadə etdiyini deyib. O, bu alətin özünə testlər keçməkdə çox kömək olduğunu bildirib.

Mütəxəssislər nə tövsiyə edir?

Sosial mediaya qadağaların effektivliyinə şübhə ilə yanaşan mütəxəssislər, İİ ilə bağlı da eyni mövqeni qoruyurlar. Onlar bildirirlər ki, tamamilə qadağa qoymaq əvəzinə, uşaqların təhlükəsiz və məqsədyönlü istifadə etmələrini təmin edən qaydalar tətbiq olunmalıdır. Bu məsələdə aşağıdakı tövsiyələr verilir:

• Təhsil və məlumat: Uşaqlar və valideynlər İİ-nin faydaları və riskləri haqqında məlumatlandırılmalıdır. Məktəblərdə bu mövzuda xüsusi dərslər keçirilməlidir.
• Nəzarətli istifadənin təşviqi: Uşaqların İİ alətlərindən istifadə etmələrinə icazə verilməli, lakin bu istifadə onların təhsilinə və inkişafına ziyan vurmamalıdır.
• Texnoloji həllər: Yaş yoxlaması sistemlərinin təkmilləşdirilməsi və uşaqların təhlükəsiz istifadə etmələrini təmin edən alətlərdən istifadə edilməlidir.
• Mütəxəssis dəstəyi: Psixoloqlar və pedaqoqlar tərəfindən uşaqların İİ ilə əlaqəsi monitorinq olunmalı və lazım gəldikdə dəstək verilməlidir.

Valideynlər nə etməlidir?

Valideynlər uşaqlarının İİ ilə əlaqəsini izləməli və onlarla bu mövzuda açıq danışmalıdırlar. Aşağıdakı addımlar köməkçi ola bilər:

• Danışıqlar: Uşaqlarınızla İİ haqqında səmimi danışıqlar aparın. Onların bu texnologiyadan necə istifadə etdiklərini öyrənin.
• Məhdudiyyətlər: Uşaqlarınızın istifadə etdiyi İİ alətlərinə müəyyən məhdudiyyətlər qoyun. Məsələn, gündəlik istifadə vaxtını məhdudlaşdırın.
• Təhsil: Uşaqlarınıza İİ haqqında hərtərəfli məlumat verin. Onlara bu texnologiyanın necə işlədiyini və necə istifadə edilməli olduğunu öyrətin.

Nəticə: Qadağadan çox nəzarət vacibdir

Manitoba-nın planlaşdırdığı İİ qadağası müzakirələrə səbəb olsa da, mütəxəssislər bunun həll olmadığını vurğulayırlar. Əvəzinə, uşaqların təhlükəsiz və məqsədyönlü istifadə etmələrini təmin edən qaydaların tətbiq olunması vacibdir. Bu isə valideynlərin, müəllimlərin və dövlətlərin birgə səyləri ilə mümkündür.

"Süni intellektin inkişafı dayanmayacaq. Əvəzinə, biz uşaqları bu texnologiyadan necə düzgün istifadə etməyi öyrətməliyik."