ArXivdən birillik qadağa: AI ilə hazırlanmış məqalələrə qarşı sərt qərar

ArXiv, elmi tədqiqatların açıq mənbəli ön çaplarını qəbul edən platforma, AI ilə hazırlanmış və yoxlanılmamış məqalələrə görə müəllifləri bir il müddətinə bloklamaq qərarına gəldi. Kompüter elmləri üzrə ArXiv sədrinin müavini Tomas Ditertix cümə axşamı X platformasında paylaşdığı mesajda bildirdi ki, generativ AI alətlərinin istifadə edilməsi nəticəsində yaranan qeyri-adekvat dil, plagiat, biased məzmun, səhvlər, yanlış mənbələr və aldatıcı məlumatlar müəlliflərin məsuliyyətindədir.

Ditertix qeyd etdi: "Əgər AI tərəfindən yaradılmış məzmun elmi işlərdə istifadə olunarsa, müəlliflər nəticələrə görə məsuliyyət daşıyırlar. Biz son vaxtlar bu cür hallar üçün cəzaları açıqladıq. Əgər göndərilən məqalədə müəlliflərin AI nəticələrini yoxlamadığına dair qəti sübutlar varsa, onda məqalənin heç bir hissəsinə etibar etmək mümkün deyil."

Qəti sübutlara misal olaraq, "AI tərəfindən uydurulmuş mənbələr, AI-ın meta-şərhləri ('Burada 200 sözlük məzmun var; dəyişikliklər etmək istəyirsinizmi?', 'Bu cədvəldəki məlumatlar təsviridir; real nəticələrlə doldurun')" göstərilir.

Cəza olaraq müəlliflər bir il müddətinə ArXivdən istifadə etmək hüququndan məhrum ediləcəklər. Bundan sonra isə onların göndərəcəyi məqalələr əvvəlcədən nüfuzlu elmi jurnallarda dərc olunmalıdır. Ditertix qeyd etdi ki, bu bir dəfəlik qaydadır — AI ilə hazırlanmış məzmun göndərən müəlliflər bir dəfə tutulsa belə, bir il bloklanacaq, lakin qərara etiraz etmək hüququ da saxlanılır.

"Yalnız qəti sübutlar əsasında cəzalandırma tətbiq olunur. Həmçinin, prosesin daxilində əvvəlcə moderator problemin qeydini aparır, sonra isə Kompüter Elmləri üzrə Seksiyanın sədri cəzanın təsdiqlənməsindən sonra qərar qəbul edilir."

2025-ci ilin noyabrında ArXiv kompüter elmləri üzrə nəzər məqalələri və mövqe sənədlərini qəbul etməyəcəyi barədə qərar qəbul etdi. Bunun səbəbi platformanın "AI ilə hazırlanmış məzmunla" dolması idi. ArXiv bildirdi ki, "Generativ AI/böyük dil modelləri, xüsusən yeni tədqiqat nəticələri təqdim etməyən məqalələrin hazırlanmasını asanlaşdıraraq, platformaya yüklənməni artırdı. Bütün kateqoriyalarda göndərişlərin sayı artmış olsa da, kompüter elmləri üzrə kateqoriyada bu artım daha çox nəzərə çarpır."

Yanvar ayında isə ArXiv ilk dəfə məqalə göndərənlərin tanınmış müəlliflərdən təsdiq alması tələbini tətbiq etdi. Bu qərar, saxta göndərişlərin artması səbəbindən qəbul edildi. AI ilə hazırlanmış saxta mənbələr tədqiqat prosesinə ciddi təsir göstərir. Kolumbiya Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən aparılan son tədqiqatda 2026-cı ilin ilk yeddi həftəsində dərc olunmuş 2.5 milyon biotibb məqaləsindən hər 277-də birində saxta mənbələr aşkar edilmişdir. 2023-cü ildə bu rəqəm hər 2,828 məqalədə bir, 2025-ci ildə isə hər 458 məqalədə bir idi.

AI ilə hazırlanmış məqalələr və saxta mənbələr peer-review prosesinə böyük yük gətirir. Hazırda belə məqalələrin çoxu meta-şərhlər və uydurulmuş məlumatlarla birlikdə dərc olunur. ArXiv Cornell Texnologiya İnstitutu tərəfindən idarə olunur, lakin bu ilin iyul ayında müstəqil qeyri-kommersiya təşkilatına çevriləcək. Cornell Texnologiya İnstitutunun dekanı və vitse-provosti Qreq Morriset "Science.org"-a verdiyi müsahibədə bildirdi ki, bu dəyişiklik ArXivin müxtəlif donorlardan daha çox maliyyə toplamağa kömək edəcək, çünki AI ilə hazırlanmış məzmun platformaya böyük yük gətirir.