Elmi məqalələrdə yalançı istinadlar: İİ-nin 'halüsinasiyaları' tədqiqatları necə zədələyir?

Elmi tədqiqatların etibarlılığı təhlükədə

Elmi məqalələrdə istifadə olunan istinadlar tədqiqatın əsasını təşkil edir. Bu istinadlar, tədqiqatın mənşəyini, istifadə olunan metodları və əvvəlki tədqiqatları izah edən bir növ 'elm ağacı' yaradır. Lakin son vaxtlar tədqiqatçılar arasında narahatlıq doğuran bir problem ortaya çıxıb: bu istinadların bir qismi tamamilə uydurma və ya mövcud olmayan mənbələrə istinad edir.

Yalançı istinadlar tədqiqatların etibarlılığını zədələyir

Bu problemi araşdıran son tədqiqat, Lancet jurnalında dərc olunub. Kolumbiya Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən aparılan bu tədqiqatda, süni intellektdən (İİ) istifadə nəticəsində yaranan 'halüsinasiyaların' bu fenomenə səbəb olduğu qeyd edilib. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, İİ vasitələrindən istifadə edən tədqiqatçılar, mövcud olmayan mənbələri istinad olaraq göstərərək, tədqiqatların etibarlılığını ciddi şəkildə zədələyirlər.

İİ-nin 'halüsinasiyaları' nədir?

İİ sistemləri, xüsusən də böyük dil modelləri, istifadəçilərin suallarına cavab vermək üçün mövcud məlumatlardan istifadə edir. Lakin bu sistemlər, mövcud olmayan məlumatları da 'uyduraraq' istifadəçilərə təqdim edə bilirlər. Bu fenomen 'İİ halüsinasiyaları' adlandırılır. Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, tədqiqat məqalələrində istifadə olunan İİ vasitələri də bu cür halüsinasiyalara səbəb ola bilir.

Tədqiqatların nəticələri nədir?

Tədqiqat nəticələrinə görə, yalançı istinadlar tədqiqatların etibarlılığını zədələyir və elm dünyasında etimadsızlıq yaratmaq riski daşıyır. Bu fenomen, xüsusən yeni tədqiqatçılar və tələbələr üçün böyük təhlükə yaradır, çünki onlar mövcud olmayan mənbələrə əsaslanaraq tədqiqatlar apara bilərlər.

Nə etmək lazımdır?

Tədqiqatçılar, tədqiqat məqalələrində istifadə olunan istinadların düzgünlüyünü yoxlamaq üçün xüsusi alətlərdən istifadə etməyi tövsiyə edirlər. Bundan əlavə, İİ vasitələrindən istifadə edən tədqiqatçılar, bu vasitələrin 'halüsinasiyalarına' qarşı xüsusi diqqət yetirməli və istifadə etdikləri məlumatların mənbələrini təftiş etməlidirlər.

«Elm dünyasında etimad mühüm amildir. Yalançı istinadlar isə bu etimadı tamamilə məhv edə bilər.» — Kolumbiya Universitetinin tədqiqatçılarından biri.

Gələcəkdə nə gözlənilir?

Tədqiqatçılar, bu problemin həlli üçün müxtəlif tədbirlər görürlər. Onlar, İİ sistemlərinin etibarlılığını artırmaq və tədqiqat məqalələrində istifadə olunan istinadların düzgünlüyünü təmin etmək üçün yeni metodlar inkişaf etdirirlər. Bununla belə, tədqiqatçılar, tədqiqatların etibarlılığını qorumaq üçün həm tədqiqatçılar, həm də nəşriyyatçılar tərəfindən daha çox diqqət və nəzarət tələb olduğunu vurğulayırlar.