XX əsrin ən məşhur fiziki Albert Eynşteyn karyerasının ilk illərində böyük kəşflər etmişdir. Sonralar isə kvant mexanikası sahəsindəki inkişafı qəbul etmək üçün illərini nəzəriyyələrini müdafiə etməyə sərf etmişdir.
Yeni tədqiqatlar göstərir ki, Eynşteyn tək deyil. Əksər alimlər karyeralarının əvvəllərində mövcud anlayışları dağıdan, yeni yollar açan inqilabçı tədqiqatlar aparırlar. Lakin yaşlandıqca bu yenilikçi enerjidən uzaqlaşır, əvvəllər əlaqəsi olmayan ideyaları birləşdirməyə meyillidirlər.
Bu tədqiqatın nəticələri Science jurnalında dərc edilmişdir. Elmi siyasət və innovasiya üzrə mütəxəssislərin diqqətini çəkən əsas məsələlərdən biri son illərdə elmi kəşflərin tempinin xeyli yavaşlamasıdır.
Niyə belə olur?
Tədqiqatçılar bu tendensiyanın əsas səbəblərindən birini alimlərin yaşlanması ilə əlaqələndirirlər. Yaş artdıqca, tədqiqatçılar riskli, qeyri-adi ideyalardan çəkindikləri üçün tədqiqatların inqilabçı xarakteri zəifləyir. Bunun əvəzində isə mövcud bilikləri birləşdirməyə, sintez etməyə meyil artır.
Elmi kəşflərin tempinin azalması: səbəbləri və nəticələri
- Yaş faktorunun təsiri: Alimlərin yaşlanması ilə tədqiqatların inqilabçı xarakteri azalır. Bu da yeni kəşflərin sayının azalmasına səbəb olur.
- Qlobal tendensiyalar: Son onilliklərdə elmi tədqiqatların maliyyələşdirilməsi və təşkilatlanması dəyişmişdir. Bu da tədqiqatların riskliliyini azaldaraq, daha çox mövcud biliklərin təkmilləşdirilməsinə yönəldir.
- Sistemli problemlər: Elmi ictimaiyyətin strukturunda dəyişikliklər tədqiqatların inqilabçı xarakterini zəiflədib. Alimlər artıq mövcud nəticələri təkrarlamağa, yaxud kiçik yeniliklər etməkə meyillidirlər.
Nə etmək olar?
Mütəxəssislər bu problemin həllinə dair müxtəlif yanaşmalar təklif edirlər:
- Gənc tədqiqatçılara daha çox dəstək göstərilməsi və onların riskli layihələrə qoşulmasının təşviq edilməsi.
- Elmi təşkilatlarda yaşlı və gənc alimlər arasında əməkdaşlığın artırılması.
- Tədqiqatların maliyyələşdirilməsinin yenidən nəzərdən keçirilməsi və riskli layihələrə daha çox diqqət yetirilməsi.
«Alimlərin yaşlanması ilə tədqiqatların inqilabçı xarakterinin azalması elmi tərəqqinin təbii nəticəsidir. Lakin bu problemi həll etmək üçün sistemli dəyişikliklər etmək lazımdır.» — Tədqiqatın müəlliflərindən biri
Əlaqəli xəbərlər
CDC, tədqiqatlarda istifadə olunan meymunları qorumağa köçürür
As part of efforts to phase out the use of monkeys in research, the Centers for Disease Control and Prevention intends to transfer more than 160 macaq...
MIT-də tədqiqatlar 10% azaldı, magistratura qəbulu isə davamlı enişdədir
MIT President Sally Kornbluth said Thursday that the school’s research enterprise has shrunk 10 percent from a year ago and warned of a persistent dro...
Cərrahiyyə əməliyyatından sonra ağırlaşmaların səbəbkarı: Hava çirkliliyi
New research on Utah’s Wasatch Front—which occasionally experiences the worst air quality in the nation—has found an association between high air poll...
Farmatsevtika dünyasında yeniliklər: Duchenne xəstəliyinə qarşı dərman, Takeda-da işçi azaldılması və digər vacib xəbərlər
Rise and shine, everyone, another busy day is on the way. And it is getting off to a pleasant start here on the Pharmalot campus, where clear blue ski...
Gündəlik 8500 addım: Çəki itirmək və sabit saxlamağın effektiv yolu
A new study demonstrates that 8,500 daily steps is the sweet spot for weight management. Stewart Cohen/Getty Images Walking 8,500 steps per day can he...
Səhiyyədə süni intellekt: asıl risk nədir?
Recently, I saw one version of the AI-enabled future of medicine. It was compelling in its simplicity, thrilling in its potential as a force multiplie...
Səhiyyədə süni intellekt: FDA-nın gizli məlumatları
You’re reading the web edition of STAT’s Health Tech newsletter, our guide to how technology is transforming the life sciences. Sign up to get it deli...
Qocalıq sirrləri: ‘Mavi zonalar’ nəyi öyrədə bilər?
In 2023, Netflix released a documentary titled “Live to 100: Secrets of the Blue Zones,” which looked at some small, geographically isolated places ar...