Mavi zonalar həqiqətdirmi? Alimlər bu suala cavab verməkdə çətinlik çəkir

Fransız genetik Jan-Fransua Delez 2022-ci ildə AGENOMICS adlı tədqiqat layihəsini başlatdı. Onun əsas məqsədi, 1200 fransız vətəndaş arasında 100 yaşdan çox yaşamışların genetik xüsusiyyətlərini araşdırmaq və bu nəticələri dünyanın müxtəlif yerlərində yerləşən, uzunömürlülüyü ilə tanınan "mavi zonalar"dan olan insanların genetikası ilə müqayisə etmək idi.

Lakin tədqiqatın ilk mərhələlərində Delez tədqiqatın nəticələrinə dair şübhələrə qapılmağa başladı. O, bu məsələnin sadəcə genetik faktorlarla əlaqəli olmadığını, həm də həyat tərzi, ətraf mühit və digər sosial amillərin böyük rol oynadığını anladı.

"Mavi zonalar" nədir və necə formalaşır?

"Mavi zonalar" termini 2005-ci ildə amerikalı jurnalist Den Büttner tərəfindən populyarlaşdırılmışdır. Bu termin, dünyanın müxtəlif yerlərində yerləşən və uzunömürlülük nisbətinin çox yüksək olduğu əraziləri təsvir etmək üçün istifadə olunur. Belə ərazilər arasında:

• Sardiniyanın Barbagia regionu (İtaliya) – burada 100 yaşdan çox insanların sayı çoxdur;
• Yaponiya Okinava adası – burada insanlar çox uzun həyat yaşayır;
• Yunanıstanın İkaria adası – burada insanlar aktiv həyat tərzi sürür və uzunömürlülük nisbəti yüksəkdir;
• Kosta-Rikanın Nikoya yarımadası – burada da uzunömürlülük çox yaygındır;
• ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Loma Linda şəhəri – burada yaşayanlar sağlam həyat tərzi ilə tanınır.

Bu ərazilərdə yaşayan insanların ortaq xüsusiyyətləri arasında:

• Tərəvəz və balıqdan zəngin, az yağlı qida;
• Gündəlik fiziki aktivlik;
• Sosial əlaqələrin güclü olması;
• Stressdən uzaq həyat tərzi;
• Təmiz hava və təbii şərait.

Tədqiqat nəticələri nə göstərir?

Delezin tədqiqatı göstərdi ki, genetik faktorlar uzunömürlülükdə mühüm rol oynasa da, onlar tək səbəb deyil. Mavi zonalarda yaşayan insanların həyat tərzi, ətraf mühit və sosial əlaqələr də onların uzunömürlüyünə böyük təsir göstərir. Tədqiqat nəticələrinə əsasən, belə nəticəyə gəlinmişdir ki, sadəcə genetik faktorlara diqqət yetirmək yetərli deyil. Həyat tərzi dəyişiklikləri də uzunömürlülük üçün vacibdir.

"Mavi zonalarda yaşayan insanların uzunömürlüyünün əsas səbəbi onların həyat tərzi və ətraf mühitlə harmoniyadır. Genetik faktorlar da vacibdir, lakin onlar tək səbəb deyil."

Alimlərin mövqeyi nədir?

Bəzi alimlər mavi zonaların uzunömürlülükdə əsas rol oynadığını iddia etsələr də, digərləri bu fikri qəbul etmirlər. Onlar, belə ərazilərdə yaşayan insanların həyat tərzi və ətraf mühitin də vacib olduğunu vurğulayırlar. Məsələn, Okinava adasında insanlar çox aktiv həyat tərzi sürür və sağlam qidalanırlar. Bu faktorlar da onların uzunömürlüyünə böyük təsir göstərir.

Delezin tədqiqatı göstərir ki, mavi zonaların uzunömürlülükdə rolu olsa da, bu məsələ sadəcə genetik faktorlarla əlaqəli deyil. Həyat tərzi, ətraf mühit və sosial əlaqələr də çox vacibdir. Bu səbəbdən, uzunömürlülüyü artırmaq üçün sadəcə genetik faktorlara diqqət yetirmək yetərli deyil, həm də həyat tərzində dəyişikliklər etmək lazımdır.