Nüvə partlayışı nəticəsində yaranan qeyri-adi kristal kəşf edildi

Nüvə partlayışı nəticəsində əmələ gələn qeyri-adi kristal

Bilim insanları, 1945-ci ildə ABŞ-nin Nyu-Meksiko ştatında həyata keçirilən ilk nüvə sınağı — Triniti testinin nəticələrini tədqiq edərkən qeyri-adi bir kristal növü aşkar etdilər. Bu kəşf, həmçinin, qədim insanların diş müalicəsi üzrə təcrübələrini də yenidən nəzərdən keçirməyə səbəb oldu.

Triniti sınağının gizli mirası

Luca Bindi və digər tədqiqatçılar tərəfindən həyata keçirilən tədqiqat nəticəsində, Triniti sınağının ardınca əmələ gələn trinitit adlı şüşəyəbənzər qalıqda nadir bir Ca–Cu–Si klatrat kristalı aşkar edildi. Bu kristal növü, nüvə partlayışının ekstremal şəraitində — yüksək temperatur və təzyiq altında əmələ gəlmişdir. Tədqiqatçılar, belə bir kristalın təbii şəraitdə yaranmasının mümkün olmadığını qeyd edirlər.

«Bu, nüvə partlayışının nəticəsində əmələ gələn ilk klatrat kristalıdır. Bu kəşf, materialşünaslıq sahəsində yeni perspektivlər açır və ekstremal şəraitdə kristal strukturlarının formalaşması haqqında məlumatlarımızı genişləndirir.»

— Luca Bindi, tədqiqatın baş müəllifi

Neandertalların diş müalicəsi: yeni dəlillər

Eyni tədqiqatda, Alisa Zubova və digər alimlər tərəfindən həyata keçirilən digər bir tədqiqatda, Sibirdə yerləşən Çaqırskaya mağarasında tapılan Neandertal dişində diş müalicəsinə dair dəlillər aşkar edildi. Bu tapıntı, Neandertalların da diş problemlərini həll etmək üçün cərrahiyyə üsullarından istifadə etdiyini göstərir.

Tədqiqat nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, Neandertallar ən azı 59 min il əvvəl dişlərindəki çürümələri müalicə etmək üçün sadə alətlərdən istifadə etmişlər. Bu, dişçiliyin tarixini on min illərlə əvvələ aparır. Çaqırskaya mağarasından tapılan dişdə, tədqiqatçılar dişdəki çürümənin müalicəsi üçün istifadə edilmiş iki fərqli alətin izlərini tapmışdır. Bu, Neandertalların diş ağrısının səbəbini anlamaq və onu aradan qaldırmaq üçün müxtəlif üsullardan istifadə etdiyini göstərir.

«Bu tapıntılar, Neandertalların kognitiv qabiliyyətlərinin əvvəllər düşünüləndən daha yüksək olduğunu göstərir. Onlar diş ağrısının səbəbini müəyyən edə bilmiş, müalicənin mümkünlüyünü başa düşmüş və ən effektiv üsulu seçmişlər.»

— Alisa Zubova, tədqiqatın baş müəllifi

Tarixi perspektivdə dişçilik

Daha əvvəl, diş müalicəsinə dair ən qədim dəlillər, 14 min il əvvəl İtaliyada yaşamış Villabruna adlı qədim insan dişində tapılmışdı. Lakin Çaqırskaya mağarasından tapılan diş, bu tarixdən çox əvvəllərə — Neandertallar dövrünə təsadüf edir. Bu, həmçinin, Neandertalların və müasir insanların kognitiv qabiliyyətlərinin bir-birinə yaxınlaşdığını göstərən «kognitiv konvergensiya» nəzəriyyəsini dəstəkləyir.

Tədqiqatçılar, belə bir kəşfin, Neandertalların sadəcə «ibtidai» canlılar olmadığını, əksinə, mürəkkəb düşüncə və praktiki həllər tətbiq etmək qabiliyyətinə malik olduğunu göstərdiyini qeyd edirlər.

Nəticə: elm tarixinə yeni səhifələr

Bu iki tədqiqat, qədim insanların həyat tərzi və kognitiv qabiliyyətləri haqqında yeni məlumatlar verir. Nüvə partlayışı nəticəsində əmələ gələn kristal, həmçinin, materialşünaslıq sahəsində yeni tədqiqatların aparılması üçün də stimul ola bilər. Bu kəşflər, həm tarix, həm də elm sahəsində böyük əhəmiyyət daşıyır.