Iran-oorlog ondermijnt positie Golfstaten: een nieuwe machtsbalans in het Midden-Oosten

De oorlog tussen Israël en Iran is geen regionale conflictuitbreiding, maar een structurele herordening van de machtsbalans in het Midden-Oosten. Deze ontwikkeling ondermijnt de centrale positie van de Golfstaten, met name de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en Saoedi-Arabië, en verandert de veiligheidsgeografie van de Perzische Golf.

De escalatie beperkt zich niet langer tot landoperaties. De strijd breidt zich uit naar maritieme routes, waaronder de strategisch cruciale Straat van Hormuz, en betrekt cruciale infrastructuur in de Golfstaten bij het conflict. Steden als Dubai en Abu Dhabi, ooit beschouwd als veilige economische centra, zijn nu direct betrokken bij de escalatie.

De kern van het probleem: geen enkele uitkomst van deze oorlog komt de Golfstaten ten goede. Of Israël en de VS erin slagen het politieke systeem van Iran te veranderen, de Islamitische Republiek overleeft, of de VS zich uiteindelijk terugtrekken uit de regio – in alle scenario’s verzwakt de strategische positie van de Golfstaten. Er is geen stabiel evenwicht dat de status quo behoudt.

Israël streeft naar regionale dominantie

Israël heeft niet alleen als doel de nucleaire en rakencapaciteiten van Iran te beperken. Het diepere strategische doel is de consolidatie van militaire dominantie over de Levant, delen van het Arabisch Schiereiland en aangrenzende maritieme corridors. Dit stelt Israël in staat vrij te opereren in meerdere theaters, terwijl tegenstanders worden uitgesloten van vergelijkbare mogelijkheden.

Deze benadering past binnen de buitenlandse politiek van voormalig president Donald Trump, die een verschuiving van Amerikaanse aandacht naar andere regio’s zoals de Stille Oceaan en Groenland voorstond. Israël fungeert hierin niet als een traditionele staat in een machtsbalans, maar als het centrale veiligheidsknooppunt waaromheen het regionale systeem wordt georganiseerd.

Voor de Golfstaten, die afhankelijk zijn van stabiliteit, heeft deze ontwikkeling verstrekkende gevolgen. De aanname dat hun steden buiten het conflict zouden blijven, is niet langer houdbaar door de opkomst van raket- en droneoorlogvoering.

De VS en het Venezuela-model

De Amerikaanse strategie lijkt steeds meer op het zogenaamde 'Venezuela-model': een geleidelijke terugtrekking uit de regio, waarbij regionale bondgenoten zoals Israël de rol van stabilisator overnemen. Dit stelt de VS in staat om hun strategische focus te verleggen naar andere wereldregio’s.

Voor de Golfstaten betekent dit een onzekere toekomst. Hun afhankelijkheid van Amerikaanse garanties neemt af, terwijl de dreiging van regionale conflicten toeneemt. De vraag is of deze staten zich kunnen aanpassen aan de nieuwe machtsverhoudingen of dat ze verder zullen marginaliseren in het regionale machtsspel.