Zandtekort dreigt: vraag overstijgt duurzame winning

Zand: de onzichtbare motor achter onze moderne wereld

Zand is de meest gebruikte vaste natuurlijke hulpbron op aarde. Het is onmisbaar in de bouw van huizen, wegen, gebouwen en bruggen, maar ook in de bescherming van kustgebieden tegen stijgende zeespiegels. Een nieuw rapport van het VN-Milieuprogramma (UNEP) toont aan dat we jaarlijks 50 miljard ton zand gebruiken – een hoeveelheid die de komende decennia alleen maar zal stijgen.

Vraag stijgt sneller dan duurzame winning

Door wereldwijde economische groei en industrialisatie neemt de vraag naar zand in de bouwsector naar verwachting met 45% toe tegen 2060. Deze stijging overtreft de huidige inspanningen om zand duurzaam te winnen. Het UNEP-rapport benadrukt dat landen zand moeten behandelen als een strategische nationale hulpbron en beleid moeten ontwikkelen voor verantwoorde winning.

"Zand wordt soms de onbekende held van ontwikkeling genoemd, maar de cruciale rol die het speelt in het in stand houden van natuurlijke systemen wordt nog sterker over het hoofd gezien."

Pascal Peduzzi, directeur van het UNEP Global Resource Information Database Geneva

Peduzzi wijst erop dat zand onze eerste verdedigingslinie is tegen de gevolgen van klimaatverandering, zoals zeespiegelstijging, stormvloeden en verzilting van kustgebieden.

Zand in onze economie en technologie

Zand is niet alleen essentieel voor de bouw, maar ook voor andere sectoren:

• Waterzuivering: zandfiltering zorgt voor schoon drink- en irrigatiewater;
• Duurzame energie: zonnepanelen vereisen hoogwaardig silica-zand, en windmolens, waterkrachtcentrales en kerncentrales zijn afhankelijk van beton;
• Landbouw: gezonde bodems en drainage zijn afhankelijk van zand;
• Toerisme: stranden en kustgebieden trekken jaarlijks miljoenen bezoekers.

De verborgen waarde van 'levend' zand

Het UNEP-rapport maakt onderscheid tussen 'dood' zand (ontrokken uit zijn natuurlijke omgeving) en 'levend' zand (in zijn natuurlijke habitat). Levend zand speelt een cruciale rol in ecosystemen:

• Het biedt leefgebied voor organismen zoals krabben, haaien, schildpadden, bacteriën en schimmels;
• Het ondersteunt de groei van koralen, mangroves en zeegrassen, die op hun beurt weer mariene soorten beschermen;
• Het fungeert als buffer tegen overstromingen en stormen;
• Het draagt bij aan de biodiversiteit en de gezondheid van rivieren en kustgebieden.

De natuurlijke voordelen van levend zand zijn vaak groter dan de waarde van zand dat wordt gewonnen voor bouwdoeleinden. Toch worden deze voordelen zelden erkend, omdat ze minder zichtbaar zijn.

Oproep tot actie: zand als strategische hulpbron

Het UNEP-rapport roept landen op om:

• Zand te erkennen als een strategische hulpbron en beleid te ontwikkelen voor duurzame winning;
• Alternatieve materialen te onderzoeken en te implementeren waar mogelijk;
• De impact van zandwinning op ecosystemen beter te monitoren en te beperken;
• Bewustwording te vergroten over de waarde van levend zand.

Experts waarschuwen dat zonder dringende maatregelen de vraag naar zand de komende decennia de beschikbare voorraden zal overstijgen, met ernstige gevolgen voor zowel de economie als het milieu.