Google DeepMind Uzmanından Dikkat Çeken Tez: Yapay Zeka Asla Bilinç Kazanamayacak

Google’ın yapay zeka laboratuvarı DeepMind’da kıdemli araştırmacı olarak görev yapan Alexander Lerchner, yeni yayınladığı bilimsel bir makalede, hiçbir yapay zeka sisteminin veya hesaplamalı sistemin bilinç kazanmasının mümkün olmadığını iddia etti. Bu görüş, şirketin CEO’su Demis Hassabis gibi isimlerin yapay genel zeka (AGI) hakkında yaptığı gelecekçi açıklamalarla doğrudan çelişiyor.

Hassabis, yakın zamanda yaptığı bir açıklamada, AGI’nin “Endüstri Devrimi’nin etkisinin 10 katı olacağını, ancak 10 kat daha hızlı gerçekleşeceğini” öne sürmüştü. Lerchner’in makalesi, yapay zeka şirketlerinin medyada yaygınlaştırdığı kendine hizmet eden anlatılar ile bilimsel gerçekler arasındaki uçurumu gözler önüne seriyor.

Bilinç araştırmacıları ve filozoflar, Lerchner’in “Abstraction Fallacy: Why AI Can Simulate But Not Instantiate Consciousness” (Soyutlama Yanılgısı: Yapay Zeka Neden Bilinci Taklit Edebilir Ama Gerçekleştiremez) başlıklı makalesini güçlü ve önemli bulduklarını belirtiyor. Ancak aynı argümanların onlarca yıldır birçok uzman tarafından dile getirildiğini de vurguluyorlar.

“Tekrar keşfedilmiş bir tekerlek” eleştirisi

Johannes Jäger, evrimsel sistem biyoloğu ve filozof, Lerchner’in makalesi hakkında yaptığı değerlendirmede, “Kendi başına bu sonuca ulaştığını ve felsefe alanında, özellikle de biyoloji konusunda yeterince okumadığını” ifade etti. Jäger’a göre, Lerchner’in argümanları “yenilikçi değil, aksine yeniden keşfedilmiş bir tekerlek” niteliğinde.

“Haritalandırıcıya bağımlılık” argümanı

Lerchner’in makalesi teknik terimlerle dolu olsa da temel savı, herhangi bir yapay zeka sisteminin “haritalandırıcıya bağımlı” olduğu yönünde. Buna göre, AI’nın “sürekli fiziksel dünyayı sonlu ve anlamlı durumlara ayırmak için aktif, deneyimleyen bir bilişsel ajana — yani insana — ihtiyacı var”. Örneğin, Afrika’daki düşük ücretli işçilerin AI eğitim verilerini etiketlemesi gibi, insanlar dünyayı AI’nın anlayabileceği şekilde organize etmek zorunda.

“Soyutlama yanılgısı”, AI’nın dil, sembol ve görüntüleri bilinçli davranışları taklit edecek şekilde manipüle edebilmesi nedeniyle, aslında bilinç kazanabileceği yanılgısına dayanıyor. Ancak Lerchner’e göre, bu fiziksel bir beden olmadan imkansız.

“İnsan olarak birçok motivasyonunuz var. Hayatta kalmak için yemek yemeli, nefes almalı ve sürekli fiziksel emek harcamalısınız. Hiçbir cansız sistem bunu yapmaz.”
— Johannes Jäger

Jäger, “Bir LLM sadece bir sabit diskteki desenlerden ibaret. İnsanlar tarafından tanımlanan anlamlar dışında hiçbir içsel anlamı yok. Görevi tamamlandığında çalışmayı durdurur; yaşamak için mücadele etmez.” diye ekledi.

Fiziksel ihtiyaçlar ve bilinç ilişkisi

Teorik olarak, insan benzeri fiziksel ihtiyaçlara sahip bir bedenlenmiş AI hayal edilebilir. Jäger, böyle bir sistemin de bilinç kazanamayacağını savunuyor, ancak bu konu makalenin kapsamı dışında. Onlarca yıldır yapılan araştırmalar ve literatür, Lerchner’in makalesinde neredeyse hiç yer almıyor.

“Bu konulara sempatiyle yaklaşıyorum, ancak makale yeterince kaynak göstermiyor. Felsefi ve biyolojik temelleri eksik.” diyen Jäger, konunun “çok daha derin ve karmaşık” olduğunu vurguluyor.