2025-ci ildə Alyaskada buzlaqların çəkilməsi nəticəsində 481 metr hündürlüyündə sunami qeydə alınıb

Tracy Arm fiordunda faciəvi sunami

2025-ci ilin avqustun 10-də səhər saatlarında Alyaskanın cənub-şərqində yerləşən Tracy Arm fiordunun sahilində yerləşən dağın böyük hissəsi dənizə uçdu. Bu hadisə nəticəsində 481 metr hündürlüyündə sunami meydana gəldi ki, bu da dünyanın ən hündür 14 binasından yüksək idi. Sunami yerin müxtəlif yerlərində yerləşən seysmik sensorlar tərəfindən qeydə alındı.

Buzlaqların çəkilməsi səbəb oldu

Alimlərin apardığı tədqiqatlar nəticəsində məlum oldu ki, bu sunami buzlaqların çəkilməsi ilə əlaqədardır. Tracy Arm fiordunun dibində yerləşən Cənubi Sawyer buzlağı tədricən çəkilərək dağın dayazlıq hissəsini azad etdi. Bu da dağın dayaqsız qalmasına və nəticədə uçmasına səbəb oldu.

Daniel Shugar, Kalqari Universitetinin geomorfoloqu və tədqiqatın rəhbəri qeyd edir: «Buzlaqlar katedralın dayaqları kimi dağın yamaclarını saxlayır. Buzlaq çəkildikcə, dağın dayaqsız hissəsi qalır və hər hansı bir təsir nəticəsində uçur. Bu hadisəni uşağın otağını təmizləməsi ilə müqayisə etmək olar – o, hər şeyi dolaba atır, lakin qapını açdıqda hər şey dağılır».

Qlobal iqlim dəyişikliyinin nəticəsi

Alimlər qeyd edirlər ki, bu hadisənin əsas səbəbi qlobal iqlim dəyişikliyidir. Buzlaqların çəkilməsi nəticəsində dağların dayaqlı hissəsi azalır və onlar daha həssas olurlar. Bu da həmçinin permafrostun əriyib, torpaqda daha çox su yığılması ilə əlaqədardır.

Leigh Stearns, Pensilvaniya Universitetinin buzlaqşünası və tədqiqatda iştirak etməyən alim qeyd edir: «Sıldırım yamaclar iqlim dəyişikliyi nəticəsində daha həssas olurlar. Buzlaqların çəkilməsi uzunmüddətli proses kimi görünsə də, qəflətən katastrofik hadisələrə səbəb ola bilər».

Sunaminin nəticələri

Ney fortunate, bu hadisə nəticəsində heç kim zərər görmədi. Lakin, həmin günün səhərində kruiz gəmilərinin fiorda gəlməsi planlaşdırılırdı. Əgər uçma hadisəsi bir neçə saat sonra baş versəydi, nəticələr çox ağır ola bilərdi.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, belə hadisələrin sayının artması qlobal iqlim dəyişikliyinin nəticəsidir. Bu səbəbdən, alimlər bu tip təbii fəlakətlərə qarşı daha çox tədqiqat aparılması vacibliyini vurğulayırlar.

Gələcəkdə risklər

Tədqiqatlar göstərir ki, buzlaqların çəkilməsi nəticəsində dağların dayaqlı hissəsi azalır və onlar daha həssas olurlar. Bu da həmçinin permafrostun əriyib, torpaqda daha çox su yığılması ilə əlaqədardır. Alimlər qeyd edirlər ki, belə hadisələrin sayı gələcəkdə artacaq və bu da insanlar üçün böyük təhlükə yarada bilər.

«Biz bilirikki, sıldırım yamaclar iqlim dəyişikliyi nəticəsində daha həssas olurlar. Buzlaqların çəkilməsi uzunmüddətli proses kimi görünsə də, qəflətən katastrofik hadisələrə səbəb ola bilər». — Leigh Stearns, Pensilvaniya Universiteti