Avropada İşçi Eksikliyi, Təqaüdçülərin Artması: Miqrasiya Politikalarının Dəyişməsi Nəticələri

Fransada təqaüd sistemi: zənginlikdən iqtisadi bomba halına

Fransada təqaüdçülərin həyat şəraiti çox yaxşıdır. Ölkədə dövlət təqaüdün minimum yaşı 62 olsa da, çoxları 60 yaşında təqaüdə çıxır. Avropanın digər ölkələrinə nisbətən ən yüksək təqaüd məbləğləri isə 1,500 avroya (təxminən 1,750 dollar) çatır. Bu səbəbdən fransız təqaüdçülərin orta gəliri işləyən əhalidən belə yüksəkdir. Lakin bu sistem davamlı deyil.

Avropanın digər ölkələrində də eyni problem yaşanır: əhalinin yaşlanması, doğuş nisbətinin aşağı düşməsi və əmək bazarının daralması iqtisadi sistemin dayanıqlığını təhlükə altına alır. Bu problemi həll etmək üçün isə yeganə yol — miqrasiya. Lakin Avropa ölkələrində miqrantlara qarşı artan qərəzlilik hökumətləri bu addımı atmaqdan çəkindirir.

Fransada siyasi böhran və iqtisadi problemlər

2023-cü ildə prezident Emmanuel Makron dövlət təqaüd yaşını cəmi iki il artıraraq 64-ə çıxarmaq istəsə də, bu addım geniş etirazlara səbəb oldu. Parisdə kütləvi etirazlar baş verdi, nümayişçilər polislərə qarşı daş və təkərlər atdı, dəmiryol xəttlərini bağladı. Makronun təklifi parlamentdə dəfələrlə etimadsızlıq səsverməsi ilə qarşılaşdı.

2024-cü ildə keçmiş baş nazir Mişel Barnierin austeritet təklifləri hökumətin süqutuna səbəb oldu. 2025-ci ildə isə büdcə kəsintilərinə qarşı çıxışlar nəticəsində Makronun altıncı baş naziri Fransua Bayru istefa verdi. Hökumət təqaüd yaşının artırılmasını 2027-ci il prezident seçkilərindən sonraya təxirə saldı.

Bu siyasi qarışıqlıqlar ölkənin büdcə defisitinin həll edilməsinə mane olur. 2024-cü ildə Fransa üzrə büdcə defitsi ÜDM-in 5.8%-nə çatdı — bu göstərici İkinci Dünya Müharibəsindən bəri ən yüksək rəqəmdir. Avrozona üçün isə bu limit 3% təşkil edir. Investorlar isə bu riskdən qorxaraq Fransa borcunun faizini Avrozona daxilində ən yüksək səviyyəyə qaldırdı.

Təqaüd sisteminin əsas problemi: maliyyələşdirilməməsi

Fransanın indiki təqaüdçüləri keçmişdə azsaylı yaşlı əhali və qısa ömür müddəti dövründə həyatlarını qurmuşdular. Onlar sistemə çox az ödəniş etmiş, lakin indi çoxlu məbləğ alırlar. Bu isə böyük büdcə boşluğuna səbəb olur.

"Təqaüd sisteminin defitsi həqiqətən də narahatlıq doğurur. Həqiqətən də rəsmi rəqəmlərdən də pis vəziyyət ola bilər," — deyə Eks-Marsey Universitetinin iqtisadiyyat professoru Pyer Qarello qeyd edir.

Avropanın digər ölkələrində də eyni problem

Fransa kimi digər Avropa ölkələrində də eyni tendensiya müşahidə olunur: əhalinin yaşlanması, doğuş nisbətinin aşağı düşməsi və əmək bazarının daralması. Bu isə iqtisadi sistemin dayanıqlığını təhlükə altına alır.

Yeganə həll yolu — miqrasiya. Lakin Avropa ölkələrində miqrantlara qarşı artan qərəzlilik hökumətləri bu addımı atmaqdan çəkindirir. Bu isə problemi daha da dərinləşdirir.

"Avropada iqtisadi artım üçün əmək qabiliyyətli əhaliyə ehtiyac var. Lakin əhalinin azalması və yaşlanması ilə bu ehtiyac artır. Miqrasiyanın azalması isə problemi həll etmək əvəzinə, daha da ağırlaşdırır."

Nəticə: siyasətçilərin qarşılaşdığı dilemma

Avropa ölkələri iqtisadi sabitliyi qorumaq üçün ya təqaüd sistemini islahat etməli, ya da miqrasiya siyasətini liberalizə etməlidir. Lakin hər iki addım ciddi siyasi və sosial risklər daşıyır. Bu səbəbdən hökumətlər bu məsələdə qərar qəbul etməkdə çətinlik çəkirlər.