Missisipi çayının mənimsənilməsi: neft şirkətlərinin məhkəmə qələbəsi nə qədər həqiqi?

Missisipi çayının keçmişi və dəyişən mənzərə

Milyonlarla il ərzində Missisipi çayı Louisiana ərazisində hər il təxminən 400 milyon ton sediment daşıyaraq Meksika Körfəzinə tökür və yeni torpaqların əmələ gəlməsinə səbəb olurdu. Lakin XX əsrin əvvəllərində tikilən bəndlər, su axınını tənzimləyən qurğular və digər müdaxilələr çayın təbii axınını dayandırdı. Bu isə yeni torpaqların əmələ gəlmə tempini kəskin şəkildə aşağı saldı.

Neft-qaz sənayesinin inkişafı ilə birlikdə bataqlıq ərazilərdə geniş kanallar qazıldı. Bu isə bataqlıqların daha da zəifləməsinə səbəb oldu. Dəniz səviyyəsinin qalxması, mövcud torpaqların çökməsi və daha da dağıdıcı fırtınaların artması ilə Louisiana son əsrdə 5000 kvadrat kilometr bataqlıq ərazisini itirdi. Bu prosesdə iqlim dəyişikliyi də mühüm rol oynadı.

Louisiana ştatının cənub bölgələrində hər 100 dəqiqədə bir futbol meydançası ölçüsündə torpaq itirilir. 2050-ci ilə qədər isə əgər ciddi tədbirlər görülməsə, ərazinin 7500 kvadrat kilometr daha itməsi gözlənilir. Bu isə regionun gələcəyinə ciddi təhlükə yaradır.

Neft şirkətlərinə qarşı məhkəmə: yeni mərhələ

Louisiana ştatının cənub bölgələrində yerləşən Plaquemines bölgəsi neft şirkətlərinə qarşı məhkəmə iddiası qaldırdı. Bölgə, neft şirkətlərinin bataqlıq ərazilərin dağıdılmasına və torpaq itkisinə səbəb olduğunu iddia edirdi. 2023-cü ildə Louisiana ştat məhkəməsi Chevron şirkətinə qarşı 745 milyon dollar təzminat ödəməyi qərara aldı. Lakin bu qərar şirkət tərəfindən apellyasiya edildi.

ABŞ Ali Məhkəməsi bu ay keçirdiyi iclasda məhkəmənin federal məhkəməyə keçirilməsinə qərar verdi. Bu qərar isə Louisiana ştat məhkəməsində qərarlaşan iddianın yenidən federal məhkəmədə baxılmasına səbəb oldu. Federal məhkəmələrin sənaye şirkətlərinə daha meylli olduğu qeyd edilir.

Vermont Hüquq və Magistratura Məktəbinin fəxri professoru Patrick Parenteau bu qərarı belə qiymətləndirdi: "Bu çox məntiqsiz bir vəziyyət. Louisiana məhkəməsində böyük səy və vaxt sərf edilib. İndi isə bu proses federal məhkəmədə yenidən başlayacaq."

Federal məhkəmənin rolu və gələcək perspektivlər

ABŞ Ali Məhkəməsinin qərarı neft şirkətlərinin lehinə qəbul edildi. Lakin hüquqşünaslar bu qərarın müvəqqəti olduğunu və Louisiana məhkəməsində yenidən məhkəmənin davam edəcəyini qeyd edirlər. Chevron şirkəti isə müharibə dövründə (İkinci Dünya Müharibəsi) federal hökumətlə əməkdaşlıq etdiyini əsas gətirərək məhkəmənin federal səviyyədə aparılmasını tələb edirdi.

Louisiana Dövlət Universitetinin hüquq professoru Edward P. Richards isə belə fikir bildirdi: "Mənə elə gəlirdi ki, bu məhkəmə əvvəldən federal məhkəməyə keçirilməli idi. Çünki məsələ dəniz yollarında qazılmış kanalların icazələri kimi federal səlahiyyətlərə aid məsələləri əhatə edir."

Richards həmçinin qeyd etdi ki, bu qərarın qəbulunda liberal hakimlərin də iştirak etməsinin səbəbi federal məsələlərin mövcudluğu ola bilər.

Digər məhkəmələrdə vəziyyət

Plaquemines bölgəsinin iddiası Louisiana ştatında neft şirkətlərinə qarşı açılan onlarla məhkəmədən yalnız biridir. Bu məhkəmələrin çoxu federal səviyyəyə keçirilməkdədir. Louisiana ştatının cənub bölgələrində yaşayan əhali isə artıq fırtınaların və torpaq itkisinin təhlükəsini hiss edir. Regionda həyat şəraitinin davamlı olaraq pisləşməsi səbəbindən əhali tədricən ərazini tərk edir.

Louisiana hökuməti isə bataqlıq ərazilərin bərpası üçün müxtəlif layihələr həyata keçirir. Lakin neft şirkətlərinə qarşı aparılan məhkəmələrin nəticəsi bu layihələrin gələcəyinə təsir edə bilər.

"Bu qərar Louisiana üçün böyük bir zərbədir. Çünki regionun ekoloji tarazlığı üçün vacib olan bataqlıq ərazilərinin bərpası prosesini ləngidəcək."