Mühəndislərin Elmi Metodun İnkişafına Təsiri: XVII əsrin Görkəmli İcadları

1627-ci ildə, filosof və dövlət xadimi Frensis Bekonun ölümündən bir il sonra onun qısa, lakin təsirli hekayəsi — “Yeni Atlantida” nəşr olundu. Bu əsərdə gəmi heyətinin istiqamətdən çıxaraq Bensalem adlı məlum olmayan adaya gəlib çıxması təsvir edilir. Adanın mərkəzində isə “Salomon Evi” yerləşir — səbəblərin və təbiətin gizli hərəkətlərinin öyrənilməsinə həsr olunmuş bir qurum.

Bekonun Gələcək Elmi Cəmiyyətə Baxışı

“Salomon Evi” yalnızca maraqlı eksponatlarla dolu bir tədqiqat mərkəzi deyildi. Burada dərin soyuducu mağaralar, astronomiya üçün yüksək qüllələr, akustika üçün səs evləri, mühərrik evləri və optika evləri mövcud idi. Bu qurumun sakinləri isə müasir dövr üçün belə futuristik səslənən adlara malik idilər: İşıq Ticarətçiləri, Pionerlər, Kompilyatorlar və Təbiətin Tərcüməçiləri.

Bekon “Öyrənmənin Tərəqqisi və İnkişafı” əsərində belə bir qurumun mövcud ola biləcəyinə inanırdı. O, elmin skeptisizm və empirizm əsasında qurulmasını, həm də anlama və yaratmanın eyni məqsədə xidmət etməsini müdafiə edirdi.

Mühəndislərdən Gözlənilməz Təsir

Bekon heç bir əsəri boş yerə qələmə almırdı. O, şəxsən tanıdığı və ya müşahidə etdiyi mühəndislərin fəaliyyətlərindən ilhamlanmışdı. Bu mühəndislərdən ikisi xüsusilə fərqlənirdi: hollandiyalı mühəndis Kornelis Drebel və fransalı mühəndis Salomon de Kaus.

Kornelis Drebelin Su Altı Gəmisi

Drebel 1604-cü ildə İngiltərəyə, İngiltərə kralı I Ceymsin dəvəti ilə gəldi. Onun cəsarətli ixtiraları tezliklə diqqəti çəkdi. 1620-ci illərin əvvəllərində o, Thames çayının altında suya bataraq saatlar sonra yenidən səthə çıxan bir qayıq təqdim etdi. Bu qayıq Vestminsterdən Qrinviçə sərnişin daşımaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Müasir mənbələrdə qayığın içərisinə hava verən borular haqqında məlumat verilir, bəzi mənbələr isə Drebelin kimyəvi üsullarla havanı yeniləməyi bacardığını iddia edir. O, bu sualtı gəmini müxtəlif sınaqlar və düzəlişlər nəticəsində təkmilləşdirmişdi. Onun digər ixtiraları arasında istilik və hava təzyiqi ilə işləyən sonsuz hərəkət mexanizmi, cücələrin inkubasiyası üçün civə tənzimləyicisi və müasir mikroskoplar da var idi.

Salomon de Kausun Su Oyunları

De Kaus 1611-ci ildə İngiltərəyə gəldi və kral bağlarını canlı heykəllər, oxuyan quşlar və su ilə idarə olunan avtomatlarla dolu möcüzəli məkanlara çevirdi. 1615-ci ildə o, “Hərəkət Güclərinin Sirlərinə dair” əsərini nəşr etdi. Bu kitabda su və hava ilə işləyən cihazlar — fəvvarələr, hidravlik orqanlar və mexaniki fiqurlar haqqında ətraflı məlumat verilmişdi. Onun fərqləndirici xüsusiyyəti isə miqyas və təsvir idi: o, qədim fiziki prinsipləri saray teatrının xidmətinə vermişdi.

Bekonun Fəlsəfəsinə Təsir

Drebelin sualtı qayıqları və sistematik sınaqları, de Kausun melodiyalı fəvvarələri və gizli mexanizmləri “Salomon Evinin” akustika və optika tədqiqatlarına bənzəyirdi. Bu praktiki fəaliyyətlərdən yola çıxaraq Bekon belə bir nəticəyə gəldi: etibarlı bilik material məhdudiyyətləri daxilində, ciddi işləmə və sınaqlar nəticəsində əldə edilir. O, Bensalem adasında belə bir cəmiyyətin mövcudluğunu təsəvvür edirdi.

Bekonun “Novum Organum” (1620) əsərində isə o, qədim fəlsəfi metodları tənqid edərək, təbiəti tədqiq etmək üçün yeni bir yol təklif etdi. O, mətbəənin, barıtın və kompasın praktik tətbiqini misal göstərərək, elmin inkişafında təcrübənin rolunu vurğuladı.

Elmin İnkişafında Mühəndisliyin Rolu

Drebel və de Kaus kimi mühəndislər Bekonun fəlsəfəsinə böyük təsir göstərmişdilər. Onların ixtiraları göstərdi ki, ciddi işləmə və sınaqlar nəticəsində yeni biliklər əldə etmək mümkündür. Bu prinsip sonradan müasir elmin əsasını qoymuşdur.

“Elm yalnızca nəzəriyyələrdən ibarət deyil, həm də praktiki fəaliyyətlə formalaşır.” — Frensis Bekon

Nəticə

Frensis Bekonun “Yeni Atlantida” əsəri yalnızca bir bədii əsər deyildi. Bu, müasir elmin inkişafına böyük təsir göstərən bir konsepsiyanın təsviridir. Mühəndislərin praktiki fəaliyyətləri və ixtiraları Bekonun empirik elmin əsaslarını formalaşdırmasına səbəb oldu. Beləliklə, XVII əsrin mühəndisləri elmin inkişafında həqiqi inqilabın əsasını qoydular.