NASA Ay səthində ilk dəfə alov testi keçirməyə hazırlaşır

NASA-nın alimləri uzun müddətdir ki, alovun kosmik mikrogravitasiya şəraitində necə davranacağını tədqiq edir. Hətta Şimal-Qərb Qrupu tərəfindən idarə olunan Cygnus kosmik gəmisində kiçik kontrollu alovlar yandıraraq müxtəlif yanmaz materialların davranışını və Yer cazibəsinin olmamasının alovun yayılmasına təsirini öyrənmişlər. Hazırda isə bu tədqiqatları daha da irəliyə aparmaq niyyətindədirlər.

Ayda daimi insan məskəni yaratmaq planları ilə əlaqədar NASA alimləri, planetşünaslıq konfransında təqdim olunan sənədə əsasən, Ay səthində materialların yanma xüsusiyyətlərini öyrənmək üçün xüsusi bir təcrübə həyata keçirməyə hazırlaşırlar. Flammability of Materials on the Moon (FM2) — yəni Ay Materiallarının Yanma Davranışı adı verilən bu təcrübədə, NASA tərəfindən standartlaşdırılmış NASA-STD-6001B testi Ay şəraitində təkrarlanacaq.

Bu standart testdə materiala altı düym uzunluğunda alov verilir və materialın yanması yoxlanılır. Əgər alov altı düymdən çox yayılırsa və ya yanan hissəciklər tökülürsə, material bu testdən keçmir. Bu standart, kosmik gəmidə və yerüstü dəstək avadanlıqlarında istifadə olunacaq materialların təhlükəsizliyini qiymətləndirmək üçün tələb olunur. Lakin alimlər qeyd edirlər ki, bu test Yer cazibəsi şəraitində həyata keçirilir və nəticələrin Ayın zəif cazibəsində fərqli ola biləcəyini göstərir.

Ayda yanma problemi nə qədər təhlükəlidir?

Ayın cazibə qüvvəsi Yerinkindən altı dəfə zəifdir. Bu şəraitdə alovun davranışı tamamilə fərqli ola bilər. Alimlərin araşdırmalarına görə, Yer şəraitində yanmayan bəzi materiallar Ayda daha asanlıqla alovlana bilər. Bunun səbəbi isə, Yer kürəsində alovun yenilənməsi prosesinin (blowoff) Ayda daha yavaş baş verməsi və alovun daha çox yayılmasına səbəb olmasıdır. Beləliklə, materiallar Ayda Yerə nisbətən daha çox yanma təhlükəsi yarada bilər.

Keçmiş tədqiqatlar — xüsusilə qüllələrdən serbest düşmə və səs raketləri vasitəsilə həyata keçirilənlər — göstərir ki, bəzi materialların yanma həddi zəif cazibəli mühitdə artır. Bundan əlavə, gələcəkdə Ay və Marsda yaşayacaq astronavtların istifadə edəcəyi oksigenlə zənginləşdirilmiş mühitlər də yanma riskini artıra bilər.

Təcrübənin məqsədi və planlar

NASA alimləri bu fenomeni daha ətraflı tədqiq etmək və yerüstü qüllə və ya səs raketi ilə həyata keçirilən qısa müddətli testlərdən fərqli olaraq uzunmüddətli nəticələr əldə etmək üçün Ay səthində kiçik yaşayış modullarında dörd ədəd yanacaq nümunəsini yandırmağı planlaşdırır. Bu təcrübənin həyata keçirilməsi üçün 2026-cı ilin sonu tarix nəzərdə tutulub. Alimlər alovun davranışını ölçmək üçün kameralar, radiometr və oksigen sensorlarından istifadə edəcəklər.

Bu tədqiqatın nəticələri, gələcəkdə Ayda və digər kosmik obyektlərdə qurulacaq yaşayış məntəqələrində istifadə olunacaq materialların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Beləliklə, NASA kosmik tədqiqatlarda təhlükəsizliyin artırılması yolunda mühüm bir addım atmağa hazırlaşır.