Səhiyyə böhranı: Qlobal gəlir qeyri-bərabərliyi insan ömrünü necə qısaldır?

Böyük Britaniyada sağlam həyat illəri azalır

Böyük Britaniyada həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsi ən çox kasıb bölgələri vurur. COVID-19 pandemiyasının qalıq təsirləri və dövlət xəstəxanalarına edilən kəsintilər səbəbindən ölkədə həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsi faktı təsdiqlənib. Bu tendensiya yalnız Böyük Britaniyada deyil, həm də digər inkişaf etmiş ölkələrdə də müşahidə olunur.

Gəlir qeyri-bərabərliyi sağlamlığa təsir edir

Orta hesabla, varlıqlı ərazilərdə yaşayanlar kasıblara nisbətən 20 il daha çox sağlam həyat yaşayır. Bu fərq yalnız iqtisadi deyil, həm də sosial problemlərin nəticəsidir. Kasıb bölgələrdə sağlamlıq xidmətlərinə çıxışın məhdud olması, pis qidalanma və fiziki aktivlikdən uzaq həyat tərzi bu fərqin əsas səbəblərindəndir.

Müxtəlif ölkələrdə oxşar tendensiyalar

• ABŞ: Gəlir qeyri-bərabərliyi səbəbindən müxtəlif bölgələrdə həyat keyfiyyətində fərqlər müşahidə olunur.
• Almaniya: Kasıb bölgələrdə sağlamlıq göstəriciləri aşağıdır.
• Kanada və Niderland: Oxşar tendensiyalar müşahidə olunur, lakin səviyyəsi fərqlidir.

Sağlam həyat tərzi tövsiyələri

«Siqaret çəkməmək, sağlam qidalanmaq və fiziki aktivlik sağlamlıq müddətini uzada bilər. Təhlükəsiz iş, keyfiyyətli yaşayış şəraiti və dəstəkləyici yerli mühit fiziki və mənəvi sağlamlığı pozitiv təsir göstərir.»

— İngiltərə Səhiyyə Fondu

Texnologiya və sağlamlıq: Gələcəkdə həll yolları?

Bəzi şirkətlər yaşlanma prosesini ləngitmək və sağlam həyat müddətini artırmaq üçün innovativ həllər təklif edir. Məsələn:

• Retro Biosciences (Sam Altman tərəfindən dəstəklənir): Yaşlanma mexanizmlərini hədəf alan tədqiqatlar aparır.
• Altos Labs: Xəstəlikləri və qocalma nəticəsində yaranan əlillikləri müalicə etmək məqsədi daşıyır.
• Hevolution (Səudiyyə Ərəbistanı): «ömür müddəti»ndən «sağlam həyat müddəti»nə keçidə təkan verir.
• Prospera (Honduras): Tibbi tədqiqatlar üçün xüsusi zona olaraq fəaliyyət göstərir.

Problem həll olunmur, əksinə dərinləşir

Lakin bu şirkətlər sağlam həyat tərzinin əsas prinsiplərinə — peyvənd olmaq, sağlam qidalanmaq, siqaretdən uzaq durmaq və fiziki aktivlik — diqqət yetirmirlər. Onlar əsasən gen terapiyası, kök hüceyrələr və digər çox bahalı müalicələr üzərində işləyirlər. Bu cür həllər yalnız varlı insanlara xidmət edir, digərlərinə isə əlçatan deyil.

Hətta İngiltərədə fəaliyyət göstərən Genflow adlı şirkət, varlı şəxslərin ev heyvanlarının ömrünü uzatmaq üçün kök hüceyrələr üzərində tədqiqatlar aparır. Bu isə cəmiyyətin əksəriyyəti üçün deyil, yalnız azlığın xeyrinədir.

Qlobal miqyasda problemin həlli mümkün deyil

Bu tendensiya yalnız Qərb ölkələrinə xas deyil. Məsələn, Rusiyada paytaxtda yaşayanlar digər regionlarda yaşayanlara nisbətən daha uzun ömür sürürlər. Lakin bu fərq müxtəlif səbəblərdən asılıdır. Buna baxmayaraq, Rusiya prezidenti Vladimir Putin və Çin lideri Si Tsinpin son görüşlərində «sonsuz həyat» axtarışına diqqət yetiriblər.

Nəticə: Cəmiyyətin rifahı mərkəzə alınmalıdır

Texnoloji innovasiyalar sağlamlığı yaxşılaşdırmaq üçün vacibdir, lakin əsas məsələ cəmiyyətin rifahının artırılmasıdır. Sağlamlıq xidmətlərinə bərabər çıxış, keyfiyyətli həyat şəraiti və sosial dəstəklər bu problemin həllində əsas rol oynayır. Aksi halda, inkişaf etmiş ölkələrdə də gəlir qeyri-bərabərliyi səbəbindən sağlamlıq fərqləri dərinləşəcək.