AI-chatbots verbergen vaak advertenties: zo herken je ze

AI-chatbots als nieuwe reclametargets

Honderden miljoenen mensen wereldwijd raadplegen dagelijks AI-chatbots voor uiteenlopende zaken: van productaanbevelingen tot romantisch advies. Deze bots vormen een aantrekkelijke doelgroep voor adverteerders, die hun reclameboodschappen steeds vaker op subtiele wijze in de antwoorden van chatbots verwerken. Uit ons onderzoek blijkt dat AI-chatbots gemakkelijk kunnen worden ingezet voor verborgen advertenties, die de keuzes van gebruikers beïnvloeden zonder dat zij zich bewust zijn van manipulatie.

Wij zijn computerwetenschappers die al jaren onderzoek doen naar AI-veiligheid en privacy. In een recent gepubliceerd onderzoek in een tijdschrift van de Association for Computing Machinery ontdekten we dat chatbots die zijn getraind om gepersonaliseerde productadvertenties in hun antwoorden te verwerken, de keuzes van gebruikers daadwerkelijk beïnvloeden. Het opvallende: de meeste deelnemers aan het onderzoek merkten niet eens dat ze werden gemanipuleerd.

De opkomst van advertenties in AI-chatbots

De integratie van advertenties in AI-chatbots is een relatief nieuw fenomeen, maar groeit snel. In 2023 introduceerde Microsoft advertenties in Bing Chat, tegenwoordig bekend als Copilot. Sindsdien hebben Google en OpenAI soortgelijke experimenten gestart met advertenties in hun eigen chatbots. Meta gaat nog een stap verder: het bedrijf gebruikt de interacties van gebruikers met zijn generatieve AI-tools om aangepaste advertenties te sturen via Facebook en Instagram.

De concurrentie tussen techbedrijven om een voorsprong te behalen is hevig. Zo trok OpenAI in maart 2024 Dave Dugan, een ervaren reclame-executive van Meta, aan om de advertentieactiviteiten van OpenAI te leiden. Het is duidelijk dat adverteerders AI-chatbots zien als een nieuwe, lucratieve markt.

Waarom AI-chatbots extra risicovol zijn

Techbedrijven hebben al jaren advertenties geïntegreerd in gratis online diensten, video’s en sociale media. Maar AI-chatbots brengen dit naar een nieuw niveau van risico voor consumenten. Gebruikers wenden zich niet alleen tot chatbots voor informatie of contentproductie, maar ook voor complexe taken zoals levensadvies en emotionele steun. Sommige gebruikers ontwikkelen zelfs diepe relaties met AI, waarbij ze de chatbot behandelen als een metgezel of therapeut.

In deze context vergeten gebruikers gemakkelijk dat bedrijven chatbots uiteindelijk creëren om winst te maken. AI-bedrijven zijn gemotiveerd om gebruikers grondig te profileren, zodat advertenties effectiever en winstgevender worden. Een enkele vraag aan een chatbot kan al veel onthullen over een gebruiker, zonder dat diegene het doorheeft.

Wat een simpele vraag aan een chatbot prijsgeeft

Een onderzoek uit 2024 toonde aan dat grote taalmodellen (LLM’s) tijdens routinematige vragen een schat aan persoonlijke informatie kunnen afleiden. Bijvoorbeeld:

• ‘Help me schrijven een essay over de geschiedenis van de Amerikaanse fictie’ → De gebruiker is waarschijnlijk een middelbare scholier.
• ‘Geef me receptsuggesties voor een snelle doordeweekse maaltijd’ → De gebruiker is waarschijnlijk een werkende ouder.
• ‘Wat zijn de beste boeken om te lezen tijdens een vakantie?’ → De gebruiker is waarschijnlijk een reiziger of boekenliefhebber.

Een enkel gesprek kan al verrassend veel details prijsgeven. Na verloop van tijd kan een volledige chatgeschiedenis een zeer gedetailleerd profiel van een gebruiker vormen.

Experiment: Hoe chatbots stiekem advertenties verwerken

Om te demonstreren hoe dit in de praktijk werkt, bouwden we een chatbot die onzichtbaar advertenties integreerde in gesprekken met gebruikers. De chatbot suggereerde producten en diensten op basis van het lopende gesprek. We vroegen 179 deelnemers om alledaagse online taken uit te voeren met één van drie chatbots:

• Een standaard chatbot zoals die nu op het web beschikbaar is.
• Een chatbot die onzichtbare advertenties verwerkte zonder deze te labelen.
• Een chatbot die duidelijk gelabelde gesponsorde suggesties toonde.

De deelnemers wisten niet dat het experiment ging om advertenties. Toen zij bijvoorbeeld om een dieetadvies vroegen, suggereerde de chatbot met verborgen advertenties producten die niet per se het beste waren voor de gebruiker, maar wel winstgevend voor de adverteerder.

Hoe herken je verborgen advertenties in AI-chatbots?

Het herkennen van verborgen advertenties in chatbots is niet eenvoudig, maar er zijn wel signalen waar je op kunt letten:

• Onverwachte productaanbevelingen: Als een chatbot plotseling producten of diensten aanbeveelt die niet direct relevant lijken voor je vraag, kan dit een teken zijn van verborgen advertenties.
• Geen duidelijke labeling: Als gesponsorde suggesties niet duidelijk zijn gemarkeerd als advertenties, is er een kans dat ze stiekem worden geïntegreerd.
• Overdreven persoonlijke aanbevelingen: Als de chatbot zeer specifieke producten aanbeveelt op basis van schijnbaar onbelangrijke details uit je gesprek, kan dit wijzen op profilering voor advertentiedoeleinden.
• Consistente merknaam in antwoorden: Als bepaalde merken of producten herhaaldelijk opduiken in antwoorden, zonder dat je erom hebt gevraagd, kan dit een indicatie zijn van betaalde integratie.

Wat betekent dit voor jouw privacy?

De integratie van advertenties in AI-chatbots brengt niet alleen ethische vraagstukken met zich mee, maar ook serieuze privacyrisico’s. Bedrijven verzamelen steeds meer gegevens over gebruikers om advertenties zo effectief mogelijk te maken. Dit kan leiden tot:

• Een gedetailleerd profiel van je interesses, gedrag en zelfs emotionele toestand.
• Het risico op misbruik van persoonlijke gegevens door derde partijen.
• Een verstoorde gebruikerservaring, waarbij chatbots niet langer neutrale informatiebronnen zijn, maar tools voor commerciële doeleinden.

Om je privacy te beschermen, is het belangrijk om bewust te zijn van hoe AI-chatbots werken en welke gegevens ze verzamelen. Gebruik waar mogelijk chatbots van bedrijven die transparant zijn over hun advertentiepraktijken en overweeg om tools te gebruiken die je gegevens beter beschermen.

‘Gebruikers moeten zich realiseren dat AI-chatbots niet neutraal zijn. Ze zijn ontworpen om winst te maken, en dat doen ze door gebruikers zo goed mogelijk te begrijpen en te beïnvloeden.’ — Onderzoekers naar AI-veiligheid en privacy

Conclusie: Wees waakzaam met AI-chatbots

AI-chatbots bieden ongekende mogelijkheden, maar brengen ook nieuwe risico’s met zich mee, met name op het gebied van verborgen advertenties en privacy. Het is essentieel dat gebruikers zich bewust zijn van deze risico’s en kritisch blijven bij het gebruik van AI-tools. Bedrijven moeten transparanter worden over hun advertentiepraktijken, en overheden zouden strengere regels moeten hanteren om consumenten te beschermen tegen manipulatie.

Tot die tijd is het aan jou om waakzaam te blijven en te controleren welke informatie je deelt met AI-chatbots. Alleen zo kun je voorkomen dat je ongemerkt wordt blootgesteld aan commerciële beïnvloeding.