Stille ontslagen: hoe AI de arbeidsmarkt stilzwijgend hertekent

In oktober 2024 waarschuwde ik voor het begin van een nieuw tijdperk: stille ontslagen. Banen verdwenen niet in één klap, maar werden subtiel heringericht om werknemers te ontmoedigen te blijven. Bedrijven bereidden zich stilletjes voor op grootschalige automatisering. Wat toen nog een waarschuwing leek, blijkt nu een hardnekkig patroon.

Amazon maakte in januari 2026 bekend 16.000 banen te schrappen, goed voor ongeveer 10% van het personeel. Publiekelijk benadrukt de leiding dat deze maatregelen niets met kunstmatige intelligentie te maken hebben. CEO Andy Jassy stelde eerder dat de ontslagen "niet financieel gedreven zijn en ook niet door AI, althans niet nu". Tegelijkertijd benadrukt hij dat AI al een cruciale rol speelt binnen het bedrijf: "In elke hoek van het bedrijf gebruiken we generatieve AI om het leven van klanten makkelijker te maken. Nieuwe AI-agenten komen eraan, en snel."

Deze tegenstrijdigheid onthult een groeiende verantwoordelijkheidsleemte: AI wordt geprezen als transformerend voor investeerders, maar afgedaan als bijzaak bij ontslagrondes. Een nieuwe aanpak is nodig nu AI-investeringen de norm worden.

Meta’s dilemma: gebruikers betalen of kosten snijden

Neem Meta (Facebook). Het bedrijf staat voor een onmogelijke keuze: ofwel de uitgaven drastisch verlagen, ofwel gebruikers gaan laten betalen. De huidige jaarlijkse omzet per gebruiker wereldwijd bedraagt ongeveer $13–14. In de VS en Canada ligt dit bedrag aanzienlijk hoger ($68), maar de snelst groeiende markten liggen in Azië-Pacific en ontwikkelingslanden – waar de omzet per gebruiker juist daalt.

Meta heeft zich verplicht $600 miljard te investeren in infrastructuur tegen 2028. Verdeeld over 3 miljard gebruikers zou dat betekenen dat Meta jaarlijks $200 extra per gebruiker moet innen om deze investering terug te verdienen. Een onmogelijke opgave, zeker omdat de advertentiemarkt al verzadigd is. De enige logische uitweg? Kostenbesparingen, en wel door banen te schrappen die overbodig worden door AI.

Er zijn al concrete aanwijzingen dat Meta deze strategie volgt. Het bedrijf is van plan om klikgedrag en toetsaanslagen van medewerkers te registreren om AI-modellen te trainen. Dit is precies de stap die je neemt voordat je banen volledig automatiseert en werknemers ontslaat.

De paradox: minder vacatures, hogere winsten

Opvallend is hoe vroeg deze verschuiving in de data zichtbaar is. Sinds de lancering van ChatGPT in oktober 2022 zijn vacatures met een derde gedaald, terwijl de S&P 500 met 75% is gestegen. Dit is een omgekeerde trend van wat we normaal zien: economische groei gaat meestal gepaard met meer banen, niet minder.

We staan nog maar aan het begin van de AI-revolutie, maar de impact op de arbeidsmarkt is al voelbaar. Bedrijven passen hun personeelsbeleid aan voordat AI volledig wordt ingezet. De vraag is niet óf, maar hoe snel en hoe diep deze verandering zal toeslaan.