Alaskada 500 metr hündürlüyündə sunami: Nə səbəb oldu və nəticələri nədir?

Alaskada rekord hündürlükdə sunami: Nə baş verdi?

2025-ci ilin avqustun 10-də yerli vaxtla saat 05:26-da Alaskanın Tracy Arm fiordunun üzərində yerləşən dağdan ən azı 63,5 milyon kubmetr həcmində qayalar qopdu. Qayalar cənub Sawyer buzlağının sonuna doğru dərin suya düşərək əvvəlcə 100 metr hündürlükdə dalğa yaratdı. Bu dalğa fiord boyunca saniyədə 70 metrdən çox sürətlə hərəkət etdi və qarşı tərəfdəki sahilə çatan zaman dik qayalara 481 metr yüksəkliyə qalxdı.

Dünyanın ikinci ən böyük sunamisi

Kanadanın Kalqari Universitetinin tədqiqatçısı və Science jurnalında dərc olunan məqalənin həmmüəllifi Aram Fathian bildirir ki, "Bu, Yer kürəsində qeydə alınmış ikinci ən böyük sunami idi". Lakin hadisə səhər tezdən baş verdiyi üçün çox az insan haqqında məlumatlıdır. "Bu, təhlükəsiz keçən hadisə idi, amma növbəti dəfə belə şansımız olmayacaq", — deyə alim qeyd edir.

Torpaq sürüşməsi səbəb olan sunamilər nədir?

Zəlzələ nəticəsində yaranan sunamilər adətən sahilə çatdıqda onlarla metr hündürlükdə olur. Lakin qayaların suya düşməsi nəticəsində yaranan sunamilər daha lokal, lakin çox dağıdıcı olur. Belə hadisələrdə milyonlarla tonluq qayaların dar su hövzələrinə — məsələn, fiordlara — düşməsi nəticəsində su sütununun yer dəyişməsi çox yüksək dalğalar yaradır. 1925-ci ildən bəri alimlər 50 metrdən yüksək dalğalarla nəticələnən 27 belə hadisəni qeydə alıb. Ən yüksək dalğa isə 1958-ci ildə Lituya Körfəzində 530 metr hündürlükdə qeydə alınmışdı.

Nəticələr və gələcək təhlükələr

Tracy Arm sunamisi nəticəsində heç bir qurban qeydə alınmasa da, alimlər belə təbii fəlakətlərin növbəti dəfə daha da faciəli nəticələrə səbəb ola biləcəyini vurğulayırlar. Torpaq sürüşmələri səbəb olan sunamilər qeyri-redictiv olmaqla yanaşı, həm də çox sürətli baş verir. Bu səbəbdən yerli əhali və turistlər üçün potensial təhlükə daşıyır.

"Torpaq sürüşməsi sunamiləri yerli əhalinin və turistlərin həyatını təhlükəyə atır. Bu səbəbdən belə təbii hadisələrin monitorinqi və xəbərdarlıq sistemlərinin inkişaf etdirilməsi vacibdir."

Alimlərin tövsiyələri

Uzmanlar belə təbii fəlakətlərin qarşısını almaq üçün aşağıdakı tədbirlərin görülməsini məsləhət görürlər:

• Torpaq sürüşmələrinin monitorinqinin gücləndirilməsi;
• Sunami xəbərdarlıq sistemlərinin inkişaf etdirilməsi;
• Turistlərin və yerli əhalinin təhlükəsizlik tədbirləri haqqında maarifləndirilməsi;
• Dənizdəki aktivlərin və gəmiçiliyin təhlükəsizliyinin artırılması.