Amerika çoxmillətli cəmiyyətə doğru irəliləyir, lakin rəsmi məlumatlar hələ də ikili sistemlə işləyir

ABŞ-də çoxmillətli əhali sayı son onillikdə kəskin artıb. 2010-cı ildə 9 milyon olan çoxmillətli insanların sayı 2020-ci ildə 33.8 milyona yüksəlib. Tədqiqatçılar bu artımın davam edəcəyini və çoxmillətli insanların sayının digər qruplara nisbətən daha sürətli artacağını qeyd edirlər. Lakin bu artımın həqiqətən necə baş verdiyini anlamaq üçün sadəcə real həyatda deyil, həm də məlumatların necə qeydə alındığı da vacib rol oynayır.

Məlumat sistemləri köhnəlikdədir

1960-cı illərə qədər ABŞ-də irqi mənsubiyyət əsasən siyahıyaalma aparıcıları tərəfindən müəyyən edilirdi. Hazırda isə insanlar özlərini hansı irqə mənsub hesab etdiklərini bildirirlər. 2000-ci ildən etibarən isə ABŞ-də siyahıyaalma formalarında insanlara bir və ya bir neçə irqi seçmək imkanı verilir.

Lakin bu sistemdə də problemlər mövcuddur. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, insanlar müxtəlif sorğularda müxtəlif şəkildə özlərini təyin edə bilirlər. Məsələn, bir sorğuda özünü iki irqin nümayəndəsi kimi göstərən bir şəxs digər sorğuda yalnız bir irqin nümayəndəsi kimi qeyd edə bilər. Bu isə məlumatların etibarlılığını azaldır.

Məlumatlardakı fərqliliklərin nəticələri

ABŞ-də çoxmillətli insanların sayı 57 müxtəlif irqi kombinasiya şəklində qeydə alınır. Bu isə onların real həyat təcrübələrinin fərqli olmasına səbəb olur. Məsələn, qaradərili və ağdərili qarışığından olan bir şəxs ilə yapon və meksikalı qarışığından olan bir şəxsin eyni irqi təcrübələrə malik olub-olmaması sual doğurur.

Məlumatlardakı bu qeyri-müəyyənlik isə müxtəlif sahələrdə ciddi problemlərə səbəb olur:

• Səhiyyə sistemi: Tədqiqatlar göstərir ki, çoxmillətli xəstələr kliniklərdə yanlış identifikasiya və mikroagressiyalara məruz qalırlar. Bu isə onların sağlamlıq xidmətlərindən istifadə etmə həvəsini azaldır.
• Hüquq sistemi: Məhkəmələr çoxmillətli şəxsləri tək bir azlıq qrupuna aid hesab edərək qarışıq irq ayrı-seçkiliyini nəzərə almırlar. Bu isə real ayrı-seçkiliyin təbiətini gizlədir.
• Siyasi sistem: Seçki analizləri və siyasi meyillərin izlənilməsi zamanı çoxmillətli insanların məlumatları düzgün qeydə alınmır. Bu isə siyasi qərarların qəbulunda səhvlərə səbəb olur.

Mütəxəssislərin fikirləri

"Irqin sərhədləri daha da axıcılaşır, lakin biz hələ də bunun nə mənaya gəldiyini tam şəkildə anlamaq üçün çalışmırıq", — deyə Ohayo Dövlət Universitetinin siyasi psixoloqu və UCLA-nın tədqiqatının həmmüəllifi Qreqori Lesli qeyd edir. O, həmçinin əlavə edir ki, çoxmillətli insanlar ənənəvi təsəvvürlərə sığmırlar və onların identiklikləri və əlaqələri mühitdən və təcrübədən asılı olaraq dəyişə bilər.

Məlumatların düzgün qeydə alınmaması isə müxtəlif nəticələrə səbəb olur. Məsələn, eyni insan qrupu haqqında aparılan müxtəlif tədqiqatlar fərqli siyasi meyllər, bərabərsizlik səviyyələri və ya hətta əhalinin sayı haqqında fərqli nəticələr göstərir.

Nəticələr çoxşaxəlidir

Çoxmillətli insanların qarşılaşdığı ayrı-seçkilik digər azlıq qruplarına bənzəyir. Lakin nəticələr qruplar arasında kəskin fərqliliklər göstərir. UCLA-nın tədqiqatına görə, qaradərili mənşəli çoxmillətli insanlar digər qruplara nisbətən daha çox ayrı-seçkiliyə məruz qalırlar.

Bu problemlər həmçinin alqoritmlərin dəqiqliyinə də təsir edir. Məlumatlardakı qeyri-müəyyənlik alqoritmlərin düzgün nəticələr çıxarmasını çətinləşdirir və bu da müxtəlif sahələrdə səhv qərarların qəbuluna səbəb olur.