Asiya meşə ərazilərində gibbon qaçaqmalçılığı artır: meşələrin səsi tədricən yox olmaqda

Son bir ildə Save the Gibbons Alliance adlı qoruma təşkilatı, uzun qollu primatları qaçaqmalçılıqdan qorumağa çalışan mütəxəssislərdən ibarət qrup, Asiya ölkələrində gedən qorxunc bir problemi izləyir. Təşkilat hər ay ən azı bir gibbon qaçaqmalçılığı hadisəsi qeydə alır. Bu hadisələrin çoxu Cənub-Şərqi Asiya və Hindistan aeroportlarında baş verir və hər dəfə bir neçə kiçik gibbon balası və ya cavan fərdlər müsadirə edilir.

Müsadirə olunan gibbonların çəkilən şəkilləri yerli mediada dərc olunur. Bu şəkillərdə kiçik primatların çantalar içində və ya çeki-n bagajlarda həbs edilmiş vəziyyətdə göstərilməsi cəmiyyəti dəhşətə gətirir. Dr. Susan Cheyne, Oksford Bruks Universitetinin primat qorunması üzrə baş müəllimi və Save the Gibbons Alliance təşkilatının üzvü, bu barədə danışaraq qeyd edir: "Bu qaçaqmalçılığın təşkilatlanma səviyyəsi çox yüksəkdir. Bu qədər çox sayda hadisənin eyni vaxtda baş verməsi təsadüf deyil."

Bəzi aylar müsadirə hadisələrinin sayı üç- dördə qədər artır. Bu hadisələr əsasən Kuala Lumpur Beynəlxalq Hava Limanı (Malaziya) və Suvarnabhumi Hava Limanı (Tailand)dan yola düşən uçuşlarda, həmçinin müxtəlif Hindistan aeroportlarına gələn reyslərdə qeydə alınır. Kanitha Krishnasamy, qeyri-hökumət təşkilatı olan TRAFFIC-in Cənub-Şərqi Asiya üzrə direktoru, bu artımı qiymətləndirərək deyir: "Bu qədər çox sayda müsadirənin qeydə alınması son on ildə müşahidə olunmayan bir vəziyyətdir."

2025-ci ildə rekord sayda müsadirə

TRAFFIC təşkilatı tərəfindən hazırlanan son hesabatda, 2016-2025-ci illər arasında gibbon qaçaqmalçılığının miqyası araşdırılıb. 2025-ci ildə təkcə Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada 93 gibbon müsadirə edilib. Bu rəqəm, son on ildə qeydə alınan müsadirələrin üçdə birinə bərabərdir. Bu rəqəmə həm ev heyvanı kimi saxlanılan, həm də hava, dəniz və quru yolu ilə beynəlxalq sərhədlərdən keçirilməyə çalışılan gibbonlar daxildir.

Son on ildə İndoneziya gibbon müsadirələri üzrə ən çox hadisənin qeydə alındığı ölkə olub. Bu, ölkədəki daxili ticarətin intensivliyi və dövlət orqanlarının artan nəzarəti ilə əlaqədardır. Lakin son vaxtlarda Hindistan və Malaziya beynəlxalq gibbon qaçaqmalçılığının əsas mərkəzlərinə çevrilib.

TRAFFIC-in məlumatlarına görə, son on ildə 33 gibbon qaçaqmalçılığı hadisəsi qeydə alınıb. Bu hadisələrin çoxunda eyni vaxtda bir neçə fərd iştirak edib. Bu hadisələrin 26-sında Hindistan hədəf ölkə və ya tranzit nöqtə olub, 20 hadisədə isə Malaziya İndoneziya və digər Cənub-Şərqi Asiya ölkələrindən gələn gibbonların mənbə və ya tranzit nöqtəsi rolunu oynayıb.

"Daha əvvəl Hindistandan çoxlu sayda növün Cənub-Şərqi Asiya bazarına qaçaqmalçılıqla göndərildiyini görürdük. Hazırda isə vəziyyət dəyişir — Cənub-Şərqi Asiyadan gələn gibbonlar və digər məməlilər Hindistan bazarına yönəldilir."

Gibbonlar: Asiya meşələrinin nəğməkar sakinləri

Gibbonlar — uzun qolları və çevikliyi ilə tanınan kiçik meymunlardır. Onlar Asiyanın 11 ölkəsində, şimali-şərqi Hindistandan tutmuş İndoneziyanın qərb adalarına qədər yayılıblar. Gibbonlar xüsusilə "mahnı" adlanan yüksək səslə və ahəngdar çağırışları ilə məşhurdurlar. Bu səslər meşələrdə uzun məsafələrə yayılır.

Beynəlxalq Təbiəti Qoruma İttifaqının (IUCN) məlumatına görə, 20 tanınmış gibbon növündən beş növ kritik təhlükə altında sayılır. Bu səbəbdən onların qorunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Nə səbəb olub?

Uzmanlara görə, gibbon qaçaqmalçılığının artmasının əsas səbəblərindən biri ev heyvanı ticarətidir. Kiçik yaşda olan gibbonlar, xüsusilə onların "insanabənzər" görünüşü səbəbindən bəzi şəxslər tərəfindən ev heyvanı kimi saxlanmaq istəyinə səbəb olur. Bununla belə, qaçaqmalçılar bu tələbatdan istifadə edərək, primatları qeyri-qanuni yollarla ölkələr arasında daşıyırlar.

Həmçinin, qlobal turizm və ticarət yollarının genişlənməsi də qaçaqmalçılığın artmasına səbəb olur. Aeroportlar, limanlar və sərhəd keçidləri, qaçaqmalçılar üçün əlverişli şərait yaradır. Bu səbəbdən dövlət orqanlarının nəzarətinin artırılması və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi vacibdir.

Gələcək üçün nə gözlənilir?

Qoruma təşkilatları, gibbon qaçaqmalçılığının qarşısını almaq üçün birgə fəaliyyət göstərir. Onlar yerli icmaların maarifləndirilməsi, qanunların sərtləşdirilməsi və beynəlxalq təşkilatlar ilə əməkdaşlığın artırılması istiqamətində addımlar atırlar. Bununla belə, bu problemin həll edilməsi üçün bütün tərəflərin — dövlətlərin, qeyri-hökumət təşkilatlarının və yerli əhalinin — birgə səyləri lazımdır.

Uzmanlar qeyd edir ki, gibbonların qorunması üçün əsas diqqətin onların yaşadığı meşələrin qorunmasına yönəldilməsi vacibdir. Meşələrin qorunması, həmçinin digər növlərin də qorunmasına kömək edəcəkdir.