Dünyanın qida təchizatı üçün artan istilik təhlükəsi

Braziliyada istilik dalğaları kənd təsərrüfatına zərbə vurdu

2024-cü ilin aprel ayında Braziliyanın mərkəzi və cənub bölgələrində beş günlük isti dalğa qeydə alındı. Bu hadisədən əvvəl isə cənubda başqa bir ekstremal istilik dalğası ölkəni vurmuşdu. Həmin ay Rio-de-Janeyroda istilik indeksi 62.3 dərəcə Selsiyə (144.1 dərəcə Farenheyt) yüksəlmiş, bu isə son on ilin ən yüksək göstəricisi olmuşdur.

Kənd təsərrüfatı məhsullarına ciddi ziyan

Braziliya, dünyanın ən böyük kənd təsərrüfatı ölkələrindən biri olmaqla yanaşı, soya və qarğıdalı ixracatçısıdır. Lakin 2024-cü ildə bu məhsulların cənub-şərq bölgələrində, o cümlədən San-Paulu əyalətində məhsuldarlıq kəskin şəkildə azaldı. Yerfındığı, kartof, şəkərqamışı və ərəbika qəhvəsi də genişmiqyaslı itkilərə məruz qaldı.

Mərkəzi-qərb bölgəsində isə donuz sürüləri demək olar ki, bir il ərzində ağır istilik stressi yaşadı. Həmçinin, istilik kuboklarının səbəb olduğu yağışlar nəticəsində ölkənin cənubundakı Rio-Qrandi-du-Sul əyalətində daşqınlar baş verdi. Bu da ölkədə çiyən balıq tədarükünün pozulmasına səbəb oldu.

BMT-nin yeni hesabatı: İstilik qida təhlükəsizliyini təhdid edir

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Meteorologiya Təşkilatı və Qida və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı tərəfindən hazırlanan yeni birgə hesabatda Braziliya ətraflı şəkildə təhlil edilmiş yeganə ölkədir. Hesabatda qeyd olunur ki, ölkənin ixracatı istiləşmə və təbii hava şəraitindəki dəyişikliklərdən (El-Ninyo və La-Ninya) xüsusilə təsirlənir.

Dünyanın müxtəlif bölgələrindəki təsirlər

• Çili: 2016-cı ildə dənizlərin istiləşməsi nəticəsində yosun partlayışı baş verdi. Bu hadisə tarixdə ən böyük balıqçılıq itkisinə səbəb oldu — təxminən 100 min ton qızılbalıq və forel məhv edildi.
• ABŞ: 2021-ci ildə Sakit okean şimal-qərbində qeydə alınan ən güclü istilik dalğası nəticəsində malina və qarağat məhsulları tamamilə məhv oldu. Milad ağacları isə 70% həcm itkisi yaşadı. İstilik, quraqlıq və meşə yanğınları isə Şimali Amerikada meşə sahəsinin 21-24% artmasına səbəb oldu.
• Hindistan: 2022-ci ildə qeydə alınan rekord istilik nəticəsində ölkənin üçdə birindən çoxunda buğda məhsuldarlığı 9-34% azaldı. İstilik stressinə məruz qalan maldarlıq isə süd istehsalını 15% azaltdı. Kələm və karnabahar məhsulları isə yarıya qədər azaldı.
• Qırğızıstan: Ferqana dağlarında bahar aylarında qeydə alınan 50 dərəcə Farenheyt (təxminən 27.8 dərəcə Selsi) yüksək temperatur yerli buğda məhsullarında kəskin azalma və çəyirtkə epidemiyasına səbəb oldu.

İstilik artıq qlobal təhlükədir

BMT-nin hesabatında qeyd olunur ki, insan fəaliyyəti nəticəsində planetin istiləşməsi sürətlənir. Son 11 il isə tarixdə qeydə alınan ən isti illərdən olmuşdur. Bu tendensiya qida təhlükəsizliyini təhdid edir və kənd təsərrüfatı sistemlərinin adaptasiya olunmasını tələb edir.

Hesabatın əsas tövsiyələri

Hesabatda qida istehsalını davam etdirmək üçün aşağıdakı tədbirlər tövsiyə olunur:

• İstiliyə davamlı kənd təsərrüfatı məhsulları yetişdirmək;
• Su idarəetmə sistemlərini təkmilləşdirmək;
• İqlim dəyişikliyinə qarşı adaptasiya strategiyalarını inkişaf etdirmək;
• Qlobal kənd təsərrüfatı sistemlərini monitorinq etmək və məlumat mübadiləsini təmin etmək.

"İstilik artıq qlobal kənd təsərrüfatının əsas təhdidlərindən birinə çevrilib. Bu məsələ həll olunmadıqda, qida təchizatı sistemi dayana bilər." — BMT-nin hesabatında qeyd olunur.