Hərbi Təqaüdçülərin Siyasi Geyim Qadağası: Məhkəmə Qərarı

ABŞ-də dövlət məntəqələrində siyasi ifadə azadlığının həddi həddində müzakirə mövzusu olmaqda davam edir. Bu dəfə məsələ hərbi təqaüdçülərin yaşadığı dövlət məntəqələrində — xüsusilə hərbi təqaüd evlərində — siyasi geyim taxmasının qadağan olunması ilə bağlı ortaya çıxdı.

Missisipi Cənub Bölgəsi Məhkəməsinin qərarı: 2024-cü ilin iyununda Fuselier v. RisCassi işində Hakim Halil Süleyman Özərdən, hərbi təqaüdçülərin siyasi məzmunlu geyimlərini dövlət nəzarətində olan hərbi təqaüd evlərinin ictimai ərazilərində taxmasının qadağan olunmasını leqal hesab etdi. Bu qərar, yaşayış sahələrində konstitusiya hüquqlarının məhdudlaşdırılması məsələsini yenidən gündəmə gətirdi.

Məhkəmənin əsaslandırması

Hakim Özərdən qərarında belə qeyd etdi: "Hərbi təqaüdçülərin yaşadığı ərazilərdə ictimai asayişin və harmoniyanın qorunması dövlətin prioriteti olmalıdır. Siyasi geyimlərin qadağan olunması, bu məqsədə xidmət edən məhdudiyyətlərdən biri kimi qəbul edilmişdir."

Fuselier hadisəsi: Vyetnam müharibəsi veteranı və "Armed Forces Retirement Home — Gulfport" (AFRH-G) sakinlərindən biri olan Fuselier, prezident Donald Tramp və digər respublikaçı siyasətçilərə dəstəyini nümayiş etdirmək üçün ictimai ərazilərdə siyasi məzmunlu geyimlər və lövhələr taxmaq istəyirdi. Lakin AFRH-G administrasiyası bu tələbi rədd etdi.

Müqayisəli hüquq təcrübəsi

ABŞ məhkəmələri əvvəllər də dövlət məntəqələrində siyasi ifadə azadlığının məhdudlaşdırılması ilə bağlı müxtəlif qərarlar qəbul etmişdir. Məsələn:

• Greer v. Spock (1976): Hərbi bazalarda siyasi fəaliyyətin məhdudlaşdırılması leqal hesab edilmişdir.
• Resident Action Council v. Seattle Housing Authority (2008): İctimai yaşayış sahələrində sakinlərin qapılarında siyasi lövhələr qadağan edən qaydanı məhkəmə ləğv etmişdir.
• Walker v. Georgetown Housing Authority (1997): Oxşar məsələ ilə bağlı qərar qəbul edilmişdir.

Bununla belə, hərbi təqaüdçülərin yaşadığı xüsusi ərazilərdə siyasi geyimlərin qadağan olunması məsələsi nadir hallarda müzakirə olunur.

Konstitusiya hüquqları və dövlət məntəqələri

Məhkəmənin qərarı, dövlət məntəqələrində yaşayan şəxslərin konstitusiya hüquqlarının həddi həddində müzakirə mövzusu olduğunu göstərir. Bəzi hallarda məhkəmələr sakinlərin hüquqlarını müdafiə edir, digər hallarda isə dövlətin asayiş və təhlükəsizlik məqsədləri priorititet hesab olunur.

AFRH-G qaydaları: Hərbi təqaüdçülərin yaşadığı ərazilərdə aşağıdakı məhdudiyyətlər tətbiq olunur:

• 24 saata qədər ərazini tərk etmək üçün icazə forması doldurmaq;
• Alkohol qəbulunun müəyyən ərazilərlə məhdudlaşdırılması;
• Silah saxlamağın qadağan olunması;
• Rasist, seksist, siyasi və etnik məzmunlu lövhə və geyimlərin ictimai ərazilərdə qadağan olunması.

Fuselier hadisəsi, dövlət məntəqələrində yaşayan şəxslərin siyasi ifadə azadlığının həddi həddində müzakirə mövzusu olduğunu bir daha təsdiqləyir. Məhkəmənin qərarı, dövlətin asayiş və təhlükəsizlik məqsədləri ilə konstitusiya hüquqları arasında tarazlığın tapılması məsələsini yenidən gündəmə gətirir.