ABŞ Məhkəməsi Sanksiyalarla Söz Azadlığını Cəzalandırma Cəhdini Dayandırdı

ABŞ-də son illərdə hökumət, narazı qaldığı səs-küyləri susdurmaq üçün iqtisadi sanksiyalardan istifadə etməyə çalışır. 2021-ci ildə C. Biden administrasiyası İranın təbliğatçısı olduğunu iddia etdiyi bir neçə xəbər saytının veb-saytlarını ələ keçirmişdi. Hətta bəzi saytların İran müxalifətinə aid olduğu məlum oldu.

2025-ci ildə isə D. Trump administrasiyası, İsrail-Fələstin münaqişəsindən faydalanan şirkətlərin təqib edilməsini tövsiyə edən BMT-nin xüsusi müraciətçisi Françeska Albanesiyə qarşı sanksiyalar tətbiq etdi. Xarici İşlər Naziri Marko Rubio Albanesini "ABŞ və İsrail vətəndaşlarını hədəf alan qanun müharibəsi aparmaqda" günahlandırdı. Çərşənbə axşamı isə ABŞ federal məhkəməsi Xəzinədarlıq Departamentinin Albanesiyə qarşı sanksiyaların tətbiqini dayandırdı. Hakim Riçard Leon qərarında Albanesinin ailəsinin First Amendment (Söz Azadlığı) qanununa əsaslanan iddia üzrə qələbə qazana biləcəyi bildirildi.

Hakimin qərarında qeyd edildi: "Albanesi heç nə etməyib, yalnız danışır! Onun tövsiyələrinin Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin (BCM) qərarlarına heç bir təsiri yoxdur — bu, yalnız onun fikridir."

Hakim Leon, Rubio tərəfindən Albanesiyə qarşı irəli sürülən ittihamları — "açıq antisemitizm, terrorizmi dəstəkləmək və ABŞ, İsrail və Qərbi alçaltmaq" — sanksiyaların sadəcə danışıqları cəzalandırmaq məqsədi daşıdığını sübut etmək üçün istifadə etdi. Məhkəmə qərarında Albanesinin ailəsinin iddia etdiyi digər konstitusiya məsələlərinə — dördüncü düzəlişin (qanunsuz müsadirə) və beşinci düzəlişin (mülkiyyət hüququ) pozulmasına toxunulmadı.

Albanesinin ailəsi tərəfindən təqdim edilən ilk şikayətdə hökumətin dördüncü düzəlişi pozaraq onların mülkiyyətini qanunsuz müsadirə etdiyi və beşinci düzəlişlə ailə əlaqələrini cinayət saydığı iddia edilirdi. Xarici İşlər Nazirliyi həmçinin Albanesinin əri, Dünya Bankının iqtisadçısı Massimilian Kallini sanksiyaya məruz qoydu və onu Vaşinqtondakı bankın qərargahına daxil olmaqdan məhrum etdi.

Albanesi keçən ay The Guardian-a müsahibəsində sanksiyaların həyatını "vurğunata" çevirdiyini bildirdi. ABŞ hökuməti onun Vaşinqtondakı mənzilini müsadirə etdi, əri ilə birgə istifadə etdiyi bank hesabına və sığorta planına girişini blokladı. Hətta Corctaun Universiteti onun müəllimlik e-poçtunu da bağladı, çünki universitet federal qanunlara görə sanksiyaya məruz qalan şəxslərlə əlaqə saxlaya bilməzdi.

Sanksiyalar Albanesini dünyanın hər yerində — vətəni İtaliyaya qədər — izlədi. Otellər ona yer verməkdən imtina edir, xarici banklar isə ödənişlərini qəbul etmirdi. Albanesi və Kalli Haaqada yerləşən Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin İsrail və ABŞ hərbi strukturlarının araşdırmalarına görə 14203-cü icra sərəncamı altında sanksiyaya məruz qaldılar. (Kongres üzvləri həmçinin İsrail şirkətlərinə aid məlumatların beynəlxalq tədqiqatçılarla paylaşılmasının qadağan edilməsi üçün də addımlar atırdı.)

Albanesinin məşhur hesabatında "İsrailə bağlı şirkətlərin rəhbərlərinin araşdırılması və təqib edilməsi üçün Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinə və milli məhkəmələrə təzyiq göstərilməsi" tövsiyə edilir. Lakin onun yetkisi yalnız tövsiyə verməkdən ibarətdir. BMT-nin xüsusi müraciətçiləri ödənişsiz, məsləhətçi statusuna malik olan və heç bir səlahiyyətə sahib olmayan tədqiqatçılardır.

Trump administrasiyasının hüquqşünasları 14203-cü icra sərəncamını "danışıq deyil, davranış tənzimləməsi" olaraq təqdim etsə də, hakim Leon qərarında Albanesinin "onunla razı olmayan şəxslərin mesajını çatdırmaqdan başqa heç nə etmədiyini" qeyd etdi.