İran müharibəsi: 60-dan çox ölkənin enerji böhranına cavabı necə dəyişdi?

Müharibənin enerji böhranına təsiri

ABŞ və İsrailin İranla müharibəsinin başlamasından bir ay sonra, 60-dan çox ölkə qlobal enerji böhranına qarşı təcili tədbirlər həyata keçirdi. Carbon Brief tərəfindən aparılan analizə görə, bu ölkələr yanacaq qənaəti, istehlakçıların dəstəklənməsi və yerli enerji mənbələrinin artırılması üçün 200-dən çox siyasət təklif etdi.

Enerji infrastrukturuna zərbələr

Müharibənin başlaması ilə İran, dünya neft və qaz ticarətinin 20%-nin keçdiyi Hörmüz boğazını bağladı. Bu addım, regiondan adi həcmdə yanacaq ixracını qeyri-mümkün etdi və qiymətlərin birdən qalxmasına səbəb oldu. Həm ABŞ-İsrail koalisiyası, həm də İran, regiondakı vacib enerji infrastrukturuna zərbələr endirdi.

Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA) bu blokadanı “qlobal neft bazarının tarixindəki ən böyük təchizat pozuntusu” olaraq qiymətləndirdi. Asiya ölkələri, xüsusilə İran neftinə çox asılı olanlar, bu böhranın ən çox hissəsini hiss etdi, çünki onların ixracatının 90%-i bu regiondan gəlirdi.

Dünyanın müxtəlif ölkələrindəki cavablar

Dünyanın müxtəlif regionlarından ölkələr, yanacaq qiymətlərinin qalxmasına qarşı müxtəlif tədbirlər həyata keçirdi:

• 30-a yaxın ölkə (Norveçdən Zambiyaya qədər) yanacaq vergilərini azaltdı, istehlakçıların yükünü yüngülləşdirmək üçün.
• Bəzi ölkələr, məsələn, Yaponiya, İtaliya və Cənubi Koreya, qısa müddətdə kömürə daha çox yönəldi.
• Asiya ölkələri isə, yanacaq tələbatını azaltmaq üçün avtomobil hərəkətlərinə qadağa, yanacaq paylama və məktəblərin bağlanması kimi sərt tədbirlər həyata keçirdi.
• Digər ölkələr isə, yerli bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafına diqqəti artırdı.

Müharibənin davam etməsi riski

İki həftəlik atəşkəs elan edilsə də, regiondakı infrastruktur ziyanının həcmi və davam edən qeyri-müəyyənliklər səbəbindən enerji böhranının davam etməsi gözlənilir. IEA-nın məlumatına görə, Hörmüz boğazının bağlanması dünya neft bazarında ciddi tələbat- təchizat qeyri-uyğunluğuna səbəb olmaqda davam edir.

“Bu, qlobal neft bazarının tarixindəki ən böyük təchizat pozuntusudur. Regiondan gələn təchizatın dayandırılması, qiymətlərin birdən qalxmasına səbəb oldu.”

Asiya regionunun xüsusi mövqeyi

Carbon Brief tərəfindən aparılan tədqiqat, IEA-nın izlədiyi siyasətlər, hökumət bəyanatları və E3G tərəfindən aparılan monitorinq nəticəsində, müharibənin başlamasından təxminən bir ay sonra, 60 ölkədən 185-dən çox siyasət, bəyanat və kampaniyalar müəyyən edildi. Bu tədbirlər, əsasən, Asiyanın şərq və cənubunda cəmləşib, çünki bu regionlar İran neft və qazına ən çox asılı olan ərazilərdir.

Nəticə

İran müharibəsinin başlaması ilə dünya, enerji təhlükəsizliyi məsələsində yeni bir dövrün içindədir. Hökumətlər, vətəndaşlarını yanacaq qiymətlərinin qalxmasından qorumaq üçün müxtəlif tədbirlər həyata keçirir, eyni zamanda uzunmüddətli energetika siyasətlərini nəzərdən keçirirlər. Lakin, regiondakı davam edən qeyri-müəyyənliklər səbəbindən, bu böhranın nə vaxt sona çatacağı hələ də məlum deyil.