Macarstanda yeni hökumətin iqlim və enerji siyasəti necə dəyişəcək?

Macarıstanda siyasi dəyişiklik

Viktor Orbánın rəhbərlik etdiyi sağ populist Macarıstan hökuməti, Péter Magyarın liderlik etdiyi mərkəz-sağ Tisza partiyasına qarşı böyük məğlubiyyətə uğradı. Bu nəticə, 16 illik Fidesz hakimiyyətinə son qoydu. Orbán hökumətinin avtoritarizmə doğru meyillənməsi ilə bağlı beynəlxalq ictimaiyyətin narahatlıqları isə bu dəyişikliklə azalmağa başladı.

Macarıstanın iqlim və enerji siyasətindəki rolu

Macarıstan son illərdə Avropa İttifaqının iqlim və enerji siyasətində mühüm rol oynayıb. Ölkə, xüsusilə iqlim tədbirlərinə qarşı çıxması və Rusiyadan gələn fosil yanacaqların tədarükünün azaldılması prosesini ləngitməsi ilə tanınırdı. Yeni hökumətin formalaşması ilə birlikdə, Macarıstanın bu siyasətlərində dəyişiklik gözlənilir.

Orbán dövründə iqlim siyasəti

Orbán dövründə Macarıstanın iqlim dəyişikliyinə qarşı qarışıq bir mövqeyi var idi. Ölkə, bəzi iqlim tədbirlərini dəstəkləsə də, xüsusilə Avropa İttifaqı səviyyəsindəki tədbirlərə qarşı çıxırdı. Bu, Fidesz partiyasının populist və Avropa skeptik meyllərini əks etdirirdi.

Orbán, Avropa İttifaqının iqlim hədəflərini "utopik fantaziya" olaraq təsvir edərək, bunların "orta sinfin məhv edilməsi" ilə nəticələnəcəyini iddia edirdi. O, həmçinin "qərb elitlərinin" insanları iqlim dəyişikliyi qorxusu ilə yaşamağa məcbur etmək istədiyini söyləyirdi. Lakin, digər ölkələrdə iqlim skeptikləri tərəfindən dəstəklənməsinə baxmayaraq, Orbán hökuməti bu ritorikadan istifadə etmədi.

Macarıstanın iqlim dəyişikliyinə qarşı mövqeyini göstərən bir digər fakt isə ölkənin "iqlim çempionu" olaraq təqdim edilməsi idi. Orbán, 2024-cü ildə keçirilən COP29 sammitindəki çıxışında belə demişdi:

"Təmiz enerjiyə keçidi davam etdirməliyik, eyni zamanda təbii qaz, neft və nüvə enerjisindən istifadə etməkdən də vaz keçməyik... İqlim siyasətimiz ideologiya, alarmizm və panikadan deyil, diqqətli müzakirə və ümumi hissdən irəli gəlməlidir."

Ölkədə isə Orbán hökuməti 2050-ci ilədək net-sifir hədəfinə nail olmaq, 2029-cu ilədək kömürdən istifadəni dayandırmaq və günəş enerjisinin genişləndirilməsini dəstəkləmək kimi bir çox iqlim hədəflərini həyata keçirmişdi.

Yeni hökumətin iqlim və enerji siyasəti

Aprel ayında keçirilən seçkilərdə iqlim dəyişikliyi əsas məsələlərdən biri olmamışdı. Yeni baş nazir Péter Magyar isə seçki kampaniyası zamanı iqlim mövzusuna çox az toxunmuşdu. Lakin, Tisza partiyasının 243 səhifelik manifestində evlərin izolyasiyası, dəmiryol elektrikləşdirilməsi və quraqlıqla mübarizə kimi bir çox iqlimlə əlaqəli təkliflər yer alırdı.

Manifestdə qeyd edildiyinə görə, bu tədbirlərdən bəziləri – xüsusilə "enerji müasirləşdirmə və səmərəlilik proqramları" – Avropa İttifaqından alınacaq milyardlarla avro ilə maliyyələşdiriləcək. Macarıstanlı ekspertlər isə yeni hökumətin formalaşması ilə birlikdə, ölkənin Avropa İttifaqının iqlim strategiyasına daha az maneə törədəcəyini, lakin iqlim lideri mövqeyinə çıxmayacağını qeyd edirlər.

Macarıstanın Rusiyadan enerji asılılığından çıxması

Yeni hökumətin seçki kampaniyası zamanı Rusiyadan gələn enerji asılılığından çıxmaq məsələsini ön plana çəkdiyi məlum olub. Péter Magyar, 2035-ci ilədək Rusiyadan gələn enerji asılılığının tamamilə aradan qaldırılmasını təklif edib. Bu addım, Avropa İttifaqının energetika siyasətinə də müsbət təsir göstərə bilər.

Ekspertlərin qiymətləndirməsi

Macarıstanlı ekspertlər yeni hökumətin formalaşması ilə birlikdə ölkənin iqlim və enerji siyasətində müəyyən dəyişikliklər gözlədiyini bildirirlər. Bir ekspert qeyd edib:

"Bu, irəliləyiş deyil. Macarıstan Avropa İttifaqının iqlim strategiyasına daha az maneə törədəcək, lakin iqlim lideri mövqeyinə çıxmayacaq."

Ekspertlər həmçinin, yeni hökumətin Avropa İttifaqından gələn vəsaitləri "yaşıl" tədbirlərə yönləndirməyə çalışacağını da qeyd edirlər.

Nəticə

Macarıstanda yeni hökumətin formalaşması ilə birlikdə, ölkənin iqlim və enerji siyasətində müəyyən dəyişikliklər gözlənilir. Yeni hökumətin Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığı artırması və Rusiyadan gələn enerji asılılığından çıxmaq üçün addımlar atması ehtimal olunur. Lakin, ölkənin iqlim lideri mövqeyinə çıxması isə çox ehtimal deyil.