Çin ABŞ-İran müharibəsindən nə öyrənir?

Müharibənin durğunluğunda qalib gələn yoxdur

ABŞ-İran müharibəsi iki ay davam etsə də, tərəflər arasında heç bir tərəfin qələbə qazana bilmədiyi bir vəziyyətə çevrilib. Hər iki ölkə özlərinin üstün tərəf olduğunu iddia etsə də, bu müharibədən asanlıqla çıxan tərəf yoxdur. Xarici siyasət ekspertləri isə müharibənin gedişatını diqqətlə izləyən tərəfin Çin olduğunu vurğulayır.

Çinin müharibəyə münasibəti

Ceyms Palmer, Foreign Policy jurnalının müavini və China Brief xəbər bülleteninin müəllifi, müharibənin Çinə öyrətdikləri haqqında danışır. Palmer qeyd edir ki, Çin, ABŞ-nin müharibədəki hərbi fəaliyyətini çox diqqətlə izləyir. Bu, Pekinin müharibədən çıxardığı dərslərdən yalnız biri hesab olunur.

ABŞ-nin hərbi zəiflikləri

Çin, müharibədən əsasən aşağıdakı məsələləri öyrənir:

• Müharibə sursatlarının istehsalı və təchizatı: ABŞ-nin müharibədə çoxlu sursat sərf etdiyini və bu prosesin davamlı olub-olmadığını müşahidə edir.
• Müttəfiqlərin rolu: ABŞ-nin müharibədə kimlərin tərəfində duracağını və kimlərin tərəfsiz qalacağını öyrənir. Bu, Çinin gələcəkdəki potensial münaqişələrdə müttəfiqlərinin davranışını proqnozlaşdırmaq üçün vacibdir.
• Dünya nizamına qarşı mübarizə: Çin və İran, hər ikisi müasir dünya nizamına qarşı çıxan tərəflər kimi qəbul edilir. Bu səbəbdən, Çin, İranla olan əlaqələrini daha da möhkəmləndirməyə çalışır.

Çin-İran əlaqələri: Praktik tərəfdaşlıq

Çin və İran arasındakı əlaqələr çox praktik əsaslarla qurulub. Hər iki ölkə kommersiya və geosiyasi maraqlarını qorumaq üçün birləşir. Lakin bu əlaqələrdə ziddiyyətlər də mövcuddur:

• Çin kommunizmi müdafiə edir, İran isə keçmişdə kommunizmi müdafiə edənləri təqib etmişdir.
• İran İslamı qorumağa çalışır, Çin isə dünyada müsəlmanlara qarşı ən sərt siyasət yürüdür (məsələn, Uyğurlar).
• Buna baxmayaraq, hər iki ölkə ABŞ-nin hegemonluğuna qarşı çıxır və birgə mübarizə aparır.

Çinin gələcək müharibələrə hazırlığı

Çin, ABŞ-İran müharibəsindən çıxardığı dərsləri gələcəkdəki potensial münaqişələrə tətbiq etmək niyyətindədir. Palmer qeyd edir ki, Çin, ABŞ-nin müharibədəki hərbi fəaliyyətini öyrənərək, öz hərbi strategiyasını yenidən nəzərdən keçirəcək. Bu, xüsusilə Asiya-Sakit Okean regionunda baş verə biləcək münaqişələrdə Çinin mövqeyini müəyyənləşdirəcək.

"Çin, ABŞ-nin müharibədəki hərbi fəaliyyətini çox diqqətlə izləyir. Bu, Pekinin müharibədən çıxardığı dərslərdən yalnız biri hesab olunur."

Nəticə: Sülhə doğru addımlar

Müharibənin davam etməsinə baxmayaraq, Çin, İranla sülhün tərəfdarıdır. Palmer qeyd edir ki, Çin, müharibənin daha da genişlənməsinin qarşısını almaq üçün sülhə tərəfdar çıxır. Bu, həm Çin-İran əlaqələrinin möhkəmlənməsi, həm də regionda sabitliyin qorunması üçün vacibdir.