Hantavirus: Hoe gevaarlijk is deze zeldzame uitbraak echt?

Het klinkt als het begin van een horrorfilm: een expeditievaartuig vaart door de Zuid-Atlantische Oceaan met ongeveer 150 toeristen aan boord, die afgelegen gebieden en zeldzame vogels willen bewonderen. Plots ontwikkelt een oudere man koorts en hoest – en sterft kort daarna. Binnen enkele dagen krijgen een half dozijn passagiers en bemanningsleden dezelfde symptomen, waaronder de scheepsarts. Uiteindelijk vallen er drie doden. Tests wijzen uit dat ze besmet zijn met een dieroverdraagbaar virus dat mensen kan infecteren, maar dat in de meeste gevallen niet van mens op mens overspringt.

Op dat moment hebben al meer dan dertig passagiers het schip verlaten en zich verspreid over een tiental landen. Gezondheidsautoriteiten proberen in paniek de betrokkenen op te sporen en in quarantaine te plaatsen. De overige opvarenden blijven aan boord, geïsoleerd en onder observatie door nieuw aangekomen medisch personeel. Want wie ontwikkelt nog meer deze ziekte, waarvoor geen geneesmiddel bestaat?

Deze gebeurtenissen zijn geen fictie. Het is het verhaal van een hantavirusuitbraak aan boord van de MV Hondius, een expeditievaartuig dat in april vertrok vanuit Argentinië. En het goede nieuws – ja, er is goed nieuws – is dat deze uitbraak waarschijnlijk niet uitloopt op een massale ramp.

Hoe besmettelijk is hantavirus?

De vorm van hantavirus die van mens op mens kan overspringen, verspreidt zich volgens experts vooral tijdens de korte periode dat symptomen optreden. Bovendien vereist besmetting langdurig en nauw contact. Dit staat in schril contrast met bijvoorbeeld COVID-19, dat via de lucht werd verspreid en waarbij mensen het virus konden doorgeven voordat ze zelf ziek werden. Bij hantavirus biedt contactonderzoek daardoor betere kansen om blootgestelde personen op te sporen – van wie de meesten waarschijnlijk niet eens ziek zullen worden.

“We hebben dit in het verleden onder controle gekregen en ik ben ervan overtuigd dat dat nu opnieuw zal lukken”, aldus Katelyn Jetelina, voormalig adviseur van de CDC en oprichter van de nieuwsbrief Your Local Epidemiologist. “Voor de gemiddelde persoon is het risico vrijwel nihil.”

Waarom zijn gezondheidsexperts toch bezorgd?

Hoewel de uitbraak op het schip beperkt lijkt, blijft er bij professionals in de volksgezondheid een gevoel van onrust bestaan. Niet alleen omdat de verspreiding van een dodelijk virus altijd serieus moet worden genomen, maar ook vanwege de huidige politieke context in de Verenigde Staten.

Sinds het begin van zijn tweede presidentschap voert Donald Trump een agressieve campagne tegen de Amerikaanse gezondheidsinfrastructuur. Hij heeft bestaande agentschappen en programma’s geschaald of opgeheven en omgevormd tot instrumenten voor andere doeleinden, zoals het winnen van mineralenrechten of het beëindigen van diversiteitsbeleid. Daarnaast trok hij de VS terug uit de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en verminderde de internationale samenwerking op het gebied van volksgezondheid.

Dit heeft geleid tot een federale overheid die minder goed is toegerust om uitbraken te bestrijden. Bij een grotere of complexere dreiging zou de respons zwakker kunnen uitvallen dan in het verleden.

Wat is hantavirus en hoe verspreidt het zich?

Hantavirus is een ziekte die voornamelijk wordt verspreid door knaagdieren, zoals muizen en ratten. Wereldwijd raken jaarlijks tienduizenden mensen besmet, voornamelijk in landelijke gebieden waar deze dieren voorkomen. Besmetting vindt meestal plaats via inademing van stofdeeltjes die besmet zijn met uitwerpselen, urine of speeksel van geïnfecteerde knaagdieren.

De symptomen variëren van griepachtige klachten tot ernstige long- of nierproblemen. In de meeste gevallen is hantavirus niet van mens op mens overdraagbaar. De uitzondering hierop is de Zuid-Amerikaanse variant, die in zeldzame gevallen wel kan overspringen via direct contact met lichaamsvloeistoffen van een besmette persoon.

Wat zijn de risico’s voor het grote publiek?

Volgens experts is het risico voor de algemene bevolking uiterst laag. De meeste besmettingen vinden plaats in afgelegen gebieden waar mensen in nauw contact komen met knaagdieren. Bovendien is de verspreiding van mens op mens beperkt en vereist het specifieke omstandigheden. Toch benadrukken gezondheidsautoriteiten het belang van voorzorgsmaatregelen, zoals het vermijden van contact met knaagdieren en het dragen van beschermende kleding bij het schoonmaken van gebouwen waar deze dieren kunnen voorkomen.

Wat kunnen we leren van deze uitbraak?

De recente gebeurtenissen aan boord van de MV Hondius tonen aan hoe belangrijk een snelle en gecoördineerde respons is bij uitbraken van zeldzame infectieziekten. Hoewel de situatie nu onder controle lijkt, roept het ook vragen op over de bereidheid van landen om samen te werken in tijden van crisis. De verminderde Amerikaanse betrokkenheid bij internationale gezondheidsorganisaties kan de wereldwijde capaciteit om dergelijke uitbraken te bestrijden, ondermijnen.

Experts benadrukken dat investeringen in volksgezondheidssystemen, onderzoek en internationale samenwerking essentieel blijven om toekomstige gezondheidscrises te voorkomen. “We moeten leren van het verleden en ervoor zorgen dat we beter voorbereid zijn”, aldus Jetelina.