Oorlog met Iran: Waarom cijfers alleen de overwinning niet garanderen

Een vrouw loopt langs nepraketten van Iran op Valiasr Square in Teheran, 6 april 2026. (Foto: Atta Kenare / AFP via Getty Images)

De valkuil van cijfers en aantallen

Als de situatie te overzichtelijk, te meetbaar of te zeker lijkt, is het tijd om terug te grijpen op een oude bron van wijsheid: Carl von Clausewitz. De negentiende-eeuwse Pruisische officier schreef een van de meest invloedrijke militaire theorieën ooit, en zijn inzichten worden nog steeds gebruikt door professionals wereldwijd – vooral om de grenzen van oorlogsvoering te begrijpen.

Vorige week verklaarde de Amerikaanse president: "We hebben alle kaarten in handen" en "Als ze willen praten, hoeven ze alleen maar te bellen." Toch wordt het conflict met Iran vaak te simplistisch voorgesteld. De regering lijkt te vertrouwen op harde data: het aantal raketten, lanceerinrichtingen, schepen en commandocentra. Ook wordt er gekeken naar de resterende capaciteit van de Revolutionaire Garde (IRGC). Maar deze benadering is gevaarlijk, want ze suggereert dat oorlog voeren louter een kwestie is van cijfers en logistiek.

Clausewitz waarschuwde al: oorlog is geen wiskundig probleem. Zijn advies? Begin niet met tellen, maar met het identificeren van het "zwaartepunt" – de bron van de kracht van de tegenstander.

Het echte zwaartepunt van Iran

Voor Iran ligt dat zwaartepunt niet in zijn wapenarsenaal, maar in zijn instituties. Vooral de IRGC en de geestelijke leiding onder de opperste leider spelen een cruciale rol. Deze organisaties zijn niet zomaar machtsinstrumenten; ze vormen de ruggengraat van het regime.

De IRGC handhaaft de interne orde, verspreidt de ideologie van het regime en coördineert militaire en economische activiteiten. In tegenstelling tot democratieën, waar nationale kracht wordt gevormd door publieke opinie en economische activiteit, kan Iran zijn autoriteit centraliseren en schokken absorberen op een manier die onze systemen niet kunnen evenaren. De vraag is echter: hoe veel invloed heeft de huidige opperste leider nog op deze organisaties?

Wat is het zwakke punt van de VS?

Voor de VS ligt het zwaartepunt mogelijk in het leger zelf. Hoewel het Amerikaanse leger het sterkste ter wereld is, is het wereldwijd verspreid en vaak overbelast. Het inzetten van drie vliegdekschipgroepen in één conflict put andere regio’s uit. Toch is dit niet per se het zwakke punt dat Iran zou kunnen uitbuiten.

Iran lijkt te geloven dat het echte zwakke punt van de VS ligt in de politiek en economie. De Iraanse leiders weten dat Amerikanen – en hun eigen regering – gevoelig zijn voor stijgende benzineprijzen, economische recessies en schommelingen op de beurs. Dit maakt de Amerikaanse publieke opinie en economische stabiliteit tot een kwetsbaar punt.

De les van Clausewitz: Denk buiten de cijfers

Het begrijpen van het concept van het zwaartepunt is slechts de eerste stap. Om te bepalen hoe je dit kunt beïnvloeden, is er nog een oude wijsheid nodig: oorlog is een voortzetting van politiek met andere middelen. Het gaat niet om het winnen van een militaire confrontatie, maar om het bereiken van politieke doelen.

De les is duidelijk: een conflict met Iran kan niet worden gewonnen met alleen maar raketten tellen of vlootposities analyseren. Het vereist een dieper begrip van de structuren die de tegenstander in stand houden – en een strategie die verder gaat dan louter militaire kracht.