Sardinië: Waarom verzet de eilandbevolking zich tegen groene energie?

Fabrizio Pilo, elektrotechnisch ingenieur en vice-rector Innovatie aan de Universiteit van Cagliari, kijkt me onderzoekend aan tijdens een ontmoeting in een café in de historische stad. ‘Waarom ben je hier?’ vraagt hij. Het is een terechte vraag. Ik ben een Amerikaanse journalist die net geland is en direct naar hem toe ben gekomen, mijn koffer nog in de huurauto.

Ik ben in Sardinië om drie opvallende energieprojecten te onderzoeken. Ik had gehoord over de felle weerstand tegen hernieuwbare energie op het eiland en wilde begrijpen waarom. Pilo, die me een uur van zijn tijd geeft, blijkt niet de enige te zijn die nieuwsgierig is naar mijn aanwezigheid. Overal op het eiland word ik gevraagd naar mijn motieven – niet alleen door journalisten, maar ook door lokale bewoners.

Wat me verraste, was de diepgang van die argwaan. Niet alleen tegenover buitenlandse journalisten, maar tegenover elke buitenstaander, vooral als die autoriteit uitstraalt. De afgelopen jaren is die wantrouwen vooral gericht op ontwikkelaars van wind- en zonneparken, die vaak niet uit Sardinië komen. Activisten zoals Maria Grazia Demontis en Alberto Sala, die actie voeren tegen windmolenparken, illustreren dit. Zij organiseren protesten en voeren juridische procedures via hun organisatie Gallura Coordination.

Een golf van verzet

De oppositie tegen hernieuwbare energie is zo groot dat een burgerinitiatief in 2024 binnen enkele maanden meer dan 210.000 geverifieerde handtekeningen opleverde – ruim een kwart van het typische aantal kiezers op het eiland. Mensen stonden uren in de rij om te tekenen. Het werkte: de politiek reageerde snel met een moratorium van 18 maanden op de bouw van nieuwe wind- en zonneparken.

‘Ik heb nog nooit zo’n betrokkenheid gezien in Sardinië,’ zegt Elisa Sotgiu, een literair sociologe aan de Universiteit van Oxford die op het eiland is opgegroeid. ‘Sardinië kampt met enorme werkloosheid, massale emigratie en is een van de armste regio’s van Europa. Het gebied verpaupert zienderogen. En toch is het hernieuwbare energie waar mensen massaal tegen demonstreren.’

Van protest naar traditie

Het verzet houdt aan. Een netwerk van burgemeesters mobiliseert mee, duizenden mensen verschijnen op protesten, activisten beschadigen energienetwerken en families dragen deze verhalen van verzet als een erezaak over op hun kinderen. Lokale media versterken het sentiment door regelmatig desinformatie te verspreiden, vaak doorspekt met angstzaaierij.

Dit is geen klassieke NIMBY-houding (‘Not In My Backyard’), benadrukken experts. De weerstand en het wantrouwen zijn geworteld in de complexe, zowel recente als oude geschiedenis van Sardinië. Het is een eiland met een verleden dat de bevolking met zich meedraagt – een verleden dat nog altijd voelbaar is.

Koloniale geschiedenis en economische achterstelling

Sardinië heeft eeuwenlang onder buitenlandse overheersing gestaan: eerst door de Feniciërs, Carthagers en Romeinen, later door de Spanjaarden, Piemontezen en Italianen. Deze geschiedenis heeft diepe sporen achtergelaten. De eilandbewoners voelen zich vaak gemarginaliseerd en zien buitenlandse investeringen – ook in groene energie – als een nieuwe vorm van uitbuiting.

‘Sardinië is altijd het slachtoffer geweest van externe belangen. Eerst werden onze hulpbronnen geplunderd, nu dreigen onze landschappen te worden opgeofferd voor andermans energietransitie,’

Milieu versus identiteit

Voor veel Sardiniërs gaat het niet alleen om economische belangen, maar ook om culturele en ecologische identiteit. Het eiland staat bekend om zijn unieke landschappen, zoals de Giganten van Pascarèdda – een archeologisch monument waar activisten als Demontis en Sala actie voeren tegen windmolenparken. Zij zien de natuur niet als een bron van energie, maar als een integraal onderdeel van hun erfgoed.

‘We willen niet dat ons eiland verandert in een industriële zone,’ zegt een inwoner van Olbia. ‘Onze identiteit is verbonden met deze bergen, deze zee. Windmolens vernietigen dat.’

De toekomst: tussen transitie en traditie

De vraag is nu: hoe kan Sardinië een balans vinden tussen energietransitie en behoud van haar unieke karakter? De overheid heeft het moratorium ingesteld, maar de druk om duurzame oplossingen te vinden blijft. Ondertussen zoeken lokale ondernemers naar alternatieven, zoals kleinschalige zonne-energieprojecten die beter passen bij de cultuur en behoeften van het eiland.

‘We hebben energie nodig, maar niet ten koste van alles,’ zegt Pilo. ‘De oplossing ligt in samenwerking, niet in dwang.’