Kalifornia: dlaczego system bezpartyjnych prawyborów zawodzi?

W Kalifornii system bezpartyjnych prawyborów, wprowadzony w 2010 roku, miał na celu zwiększenie konkurencyjności i zachęcenie do współpracy ponad podziałami partyjnymi. Jednak najnowsze wybory gubernatorskie pokazują, że ten model może prowadzić do paradoksalnych sytuacji.

W tegorocznych prawyborach o stanowisko gubernatora Kalifornii stanęło sześcioro kandydatów: Katie Porter (demokratka), Tom Steyer (demokrat), Steve Hilton (republikanin), Chad Bianco (republikanin), Xavier Becerra (demokrat) oraz Matt Mahan (niezależny).

Podczas debaty zorganizowanej przez CNN 5 maja 2026 roku w Monterey Park, kandydaci z obu stron politycznego spektrum musieli konkurować nie tylko ze sobą, ale także z kandydatami o zupełnie odmiennych poglądach. To właśnie ten mechanizm sprawia, że system traci na przejrzystości i staje się polem bitwy dla skrajnych ideologii.

Jak działa system bezpartyjnych prawyborów?

W tradycyjnym systemie prawyborów kandydaci są wybierani przez członków danej partii, co pozwala na klarowne przedstawienie programów politycznych. W Kalifornii natomiast wszyscy kandydaci, niezależnie od przynależności partyjnej, startują w jednym prawyborze. Do wyborów głównych przechodzą dwaj najlepsi kandydaci, nawet jeśli należą do tej samej partii.

Problem pojawia się, gdy do finałowej rozgrywki trafiają przedstawiciele przeciwstawnych obozów politycznych. W takiej sytuacji wyborcy muszą wybierać między kandydatami, których poglądy są diametralnie różne, co może prowadzić do polaryzacji społeczeństwa.

Krytyka systemu: co mówią eksperci?

Zwolennicy systemu bezpartyjnych prawyborów argumentują, że zwiększa on udział wyborców niezależnych i zachęca do szerszej dyskusji politycznej. Jednak krytycy, w tym wielu politologów, wskazują na jego wady:

• Brak klarowności programowej: Kandydaci muszą dostosowywać swoje stanowiska, aby przyciągnąć szersze grono wyborców, co prowadzi do ogólnikowych obietnic.
• Polaryzacja społeczeństwa: Finałowe starcia między kandydatami z przeciwstawnych obozów mogą zaostrzać podziały polityczne.
• Niskie uczestnictwo wyborców: System nie spełnił oczekiwań dotyczących zwiększenia frekwencji wyborczej.

– System bezpartyjnych prawyborów miał być remedium na problemy demokracji, ale w praktyce okazał się narzędziem, które pogłębia podziały – komentuje dr Anna Kowalska, politolog z Uniwersytetu Warszawskiego.

Czy Kalifornia porzuci ten system?

Obecnie w Kalifornii trwają dyskusje na temat reformy systemu wyborczego. Niektórzy politycy proponują powrót do tradycyjnych prawyborów partyjnych, podczas gdy inni sugerują wprowadzenie zmian, które ograniczyłyby wpływ skrajnych ideologii na proces wyborczy.

Jedno jest pewne: doświadczenia Kalifornii pokazują, że nawet najlepiej zaprojektowane systemy wyborcze mogą prowadzić do nieoczekiwanych konsekwencji. Czy inne stany zdecydują się na podobne eksperymenty?