Pierwszy szczyt w sprawie odejścia od paliw kopalnych: kluczowe ustalenia z Santa Marta

W dniach 24–29 kwietnia w Santa Marta w Kolumbii odbył się pierwszy w historii szczyt poświęcony „odejściu od paliw kopalnych”. W wydarzeniu wzięło udział 57 państw, których łączna gospodarka stanowi jedną trzecią światowego PKB. Ministrowie i wysłannicy klimatyczni z całego świata dyskutowali o praktycznych sposobach rezygnacji z węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego.

Konferencja odbyła się w wyjątkowych okolicznościach – na tle wojny, globalnego kryzysu paliwowego i nasilających się ekstremalnych zjawisk pogodowych. Nowatorski format spotkania, zaproponowany przez gospodarzy – Kolumbię i Holandię – został określony przez uczestników jako „odświeżający”, „bardzo udany” i „przełomowy”.

Nowe narzędzia i zobowiązania

Podczas szczytu państwa przyjęły plany opracowania krajowych map drogowych odejścia od paliw kopalnych. Powstały także nowe mechanizmy do walki z szkodliwymi subsydiami oraz ograniczania handlu towarami o wysokiej emisyjności węglowej.

Kluczowym elementem wydarzenia była „prekonferencja naukowa”, w której uczestniczyło 400 badaczy z całego świata. Uczestnicy zaprezentowali nowy panel naukowy, którego zadaniem będzie dostarczanie elastycznych i spersonalizowanych analiz dla krajów dążących do przyspieszenia transformacji energetycznej.

Przełomowe podejście Kolumbii i Holandii

Pomysł zorganizowania szczytu w Kolumbii narodził się podczas napiętych negocjacji końcowych szczytu klimatycznego COP30 w Belém w Brazylii. Grupa około 80 krajów dążyła wówczas do wprowadzenia w oficjalnym dokumencie COP30 odniesienia do „mapy drogowej” odejścia od paliw kopalnych. Ostatecznie nie udało się tego osiągnąć, jednak prezydencja brazylijska zobowiązała się przedstawić „nieformalną” mapę drogową, czerpiąc z dyskusji i ustaleń ze szczytu w Santa Marta.

Spotkanie w Santa Marta składało się z trzech głównych części: „prekonferencji naukowej” (24–25 kwietnia), dnia dla rządów lokalnych, parlamentarzystów i innych interesariuszy oraz „segmentu wysokiego szczebla” z udziałem ministrów i wysłanników klimatycznych (28–29 kwietnia).

Rola nauki i dialogu

Kolumbijska minister środowiska Irene Vélez Torres, była naukowiec, podkreślała znaczenie podejmowania decyzji opartych na dowodach naukowych.

„Musimy wrócić do nauki i opierać na niej nasze decyzje”

Gospodarze od początku podkreślali, że segment wysokiego szczebla nie był przestrzenią do negocjacji, lecz forum do wymiany praktycznych doświadczeń i dyskusji o barierach w transformacji energetycznej. Uczestnicy chwalili ten format za swobodną atmosferę w mniejszych grupach roboczych, określając go jako „odświeżający” i „bardzo udany”.

Kolejne kroki: szczyt w Tuvalu w 2027 roku

Podczas zamknięcia konferencji ogłoszono, że gospodarzem drugiego szczytu „odejścia od paliw kopalnych” będzie Tuvalu we współpracy z Irlandią. Spotkanie odbędzie się w 2027 roku na wyspiarskim państwie położonym na Pacyfiku.

Główne wnioski z Santa Marta

• Krajowe mapy drogowe: Państwa zobowiązały się do opracowania własnych planów odejścia od paliw kopalnych.
• Narzędzia przeciw subsydiom: Powstały nowe mechanizmy ograniczania szkodliwych dotacji dla sektora paliwowego.
• Panel naukowy: Utworzono międzynarodową grupę ekspertów dostarczających analiz dla krajów wdrażających transformację energetyczną.
• Dialog ponad podziałami: Nowatorski format spotkań umożliwił otwartą wymianę poglądów między państwami.
• Udział społeczeństwa obywatelskiego: Konferencja uwzględniła głos rdzennych społeczności i organizacji pozarządowych.