ABŞ-də Doğumla Vətəndaşlıq: Meksika Sərhədindəki Rio Rico Hadisəsi

ABŞ-dəki doğumla vətəndaşlıq məsələsi uzun müddətdir müzakirə olunur. Bu mövzuya dair ən maraqlı hadisələrdən biri də Meksika sərhədində yerləşən Rio Rico qəsəbəsinin tarixidir. Qəsəbənin mövcudluğu, sərhəd dəyişiklikləri və hüquqi boşluqlar nəticəsində ABŞ-də doğulanların vətəndaşlıq statusu məsələsini yenidən gündəmə gətirdi.

Rio Rico: Məqsədəuyğunluqdan Doğulan Qəsəbə

Rio Rico qəsəbəsi 1929-cu ildə Meksikada təsis edilib. Qəsəbənin yerləşdiyi ərazinin Meksikaya aid olması səbəbindən yerli sakinlər Meksika pesosu ilə alış-veriş edib, Meksika vergilərini ödəyib və Meksika qanunlarına tabe olublar. Lakin 1960-cı illərdə ABŞ coğrafiya professoru tərəfindən aparılan tədqiqatlar nəticəsində qəsəbənin sərhəd dəyişikliyi nəticəsində ABŞ ərazisinə keçdiyi müəyyən edildi.

Bu hadisənin səbəbi isə keçmişdə ABŞ-də fəaliyyət göstərən suvarma şirkətinin Rio Grande çayında qeyri-qanuni dəyişiklik etməsi idi. Çayın yeni axını nəticəsində ABŞ ərazisinin bir hissəsi Meksikanın cənubunda qaldı. Müqavilələrə görə, çayın süni olaraq dəyişdirilməsi sərhədlərin yerini dəyişdirmirdi. Buna görə də ABŞ-Meksika sərhədi keçmiş çay yatağından keçməyə başladı. Rio Rico qəsəbəsi də bu ərazidə yerləşdiyi üçün ABŞ ərazisinə keçmiş oldu.

Hüquqi Düzəlişlər və Qəsəbənin Taleyi

1970-ci ildə ABŞ və Meksika hökumətləri arasında imzalanan müqavilə nəticəsində çay yenidən sərhəd olaraq müəyyən edildi. 1977-ci ildə isə ABŞ rəsmi olaraq Rio Rico ərazisini Meksikaya verdi. Bu dəyişikliklərdən sonra xəritələr real vəziyyətlə uyğunlaşdı. Lakin hüquq sistemində dəyişikliklər həmişə coğrafi dəyişikliklər qədər sürətli olmur.

Qəsəbənin ABŞ ərazisinə keçməsi nəticəsində burada doğulan uşaqlar ABŞ vətəndaşı sayılmağa başladı. Bu hadisə, doğumla vətəndaşlığın hüquqi əsaslarını yenidən nəzərdən keçirməyə səbəb oldu. ABŞ-də doğulan hər bir şəxs, ABŞ ərazisində yerləşən dövlət orqanlarının səlahiyyətinə tabe olan şəxs isə vətəndaşlıq hüququna malik olur. Bu prinsip ABŞ Konstitusiyasının 14-cü düzəlişində qeyd olunur: "Bütün şəxslər, ABŞ-də doğulmuş və ya naturalizasiya olunmuş, həmçinin həmin ərazidə yerləşən dövlət orqanlarının səlahiyyətinə tabe olan şəxslər, ABŞ vətəndaşı hesab olunur."

Doğumla Vətəndaşlığın Müzakirəsi

ABŞ-də doğumla vətəndaşlıq məsələsi son vaxtlar yenidən müzakirə olunur. ABŞ prezidenti Donald Trampın tərəfdarları, doğumla vətəndaşlığın dar mənada şərh olunmasını müdafiə edirlər. Onların fikrincə, ABŞ-də doğulan uşaqlar, valideynlərinin statusundan asılı olmayaraq avtomatik olaraq vətəndaşlıq hüququna malik olmamalıdır. Bu mövzuda Tramp hökuməti tərəfindən aparılan hüquqi müzakirələrdə, ABŞ-də doğulan uşaqların, valideynlərinin qanunsuz statusuna görə vətəndaşlıq hüququna layiq olmadığı qeyd olunur.

Rio Rico hadisəsi isə doğumla vətəndaşlığın hüquqi əsaslarını yenidən nəzərdən keçirməyə səbəb oldu. Qəsəbədə doğulan uşaqlar, ABŞ ərazisində yerləşdikləri üçün avtomatik olaraq vətəndaşlıq hüququna malik oldular. Bu hadisə, doğumla vətəndaşlığın hüquqi cəhətdən necə şərh olunması məsələsini yenidən gündəmə gətirdi.

Rio Rico Hadisəsinin Nəticələri

• Qəsəbənin sərhəd dəyişikliyi nəticəsində ABŞ ərazisinə keçməsi;
• Qəsəbədə doğulan uşaqların ABŞ vətəndaşı sayılması;
• Doğumla vətəndaşlığın hüquqi əsaslarının yenidən nəzərdən keçirilməsi;
• ABŞ-də doğumla vətəndaşlığın dar mənada şərh olunmasının müzakirəsi;
• Hüquqi sistemdə dəyişikliklərin coğrafi dəyişikliklər qədər sürətli olmaması.

"Doğumla vətəndaşlıq məsələsi, ABŞ-də uzun müddətdir müzakirə olunur. Rio Rico hadisəsi isə bu məsələni yenidən gündəmə gətirdi. Qəsəbənin sərhəd dəyişikliyi nəticəsində burada doğulan uşaqlar avtomatik olaraq ABŞ vətəndaşı sayıldı. Bu hadisə, doğumla vətəndaşlığın hüquqi əsaslarını yenidən nəzərdən keçirməyə səbəb oldu."