süni intellekt texnologiya ChatGPT mədəniyyət kommunikasiya AI təsiri dil müxtəlifliyi yazı standartlaşması dil inkişafı linqvistik tədqiqatlar

Süni intellekt dilimizi necə dəyişir?

Süni intellekt sistemləri insan dilini təqlid etmək üçün hazırlansa da, tədqiqatlar göstərir ki, bu modellər istifadəçilərin danışıq və yazı tərzlərini standartlaşdırır, cümlə quruluşu və söz seçiminin müxtəlifliyini azaldır. ABŞ-nin Cənub Kaliforniya Universitetində aparılan araşdırmaya görə, ChatGPT-nin istifadəyə verilməsindən sonra elmi jurnallar, yerli xəbər məqalələri və sosial media məzmunlarında yazı tərzi müxtəlifliyində kəskin eniş müşahidə olunub.

ChatGPT-nin dilə təsiri: Standartlaşdırılmış ifadələr

Almaniyanın Max-Planck İnstitutunda aparılan tədqiqatda 740 mindən çox saatlıq məzmunun təhlili nəticəsində müəyyən olunub ki, ChatGPT tərəfindən tez-tez istifadə olunan sözlər – məsələn, "delve" (araşdırmaq), "meticulous" (titizliklə), "boast" (ovunmaq) və "comprehend" (anlamaq) – artıq gündəlik danışıqda da geniş istifadə olunur.

Dilin təbii müxtəlifliyinə zərbə

Cənub Kaliforniya Universitetinin professoru Morteza Dehghani, "İnsanlar ideal, çox predictable formada olan dili qəbul etməyə başlayırlar. Hətta AI istifadə etməyənlər belə, güclü və təsirli yazıya malik olmaq üçün özlərini süni intellekt modellərinə oxşatmağa çalışırlar", deyə qeyd edir.

Poynter Media Araşdırmaları İnstitutunun baş AI müəllimi Alex Mahadevan isə süni intellektlə yazılmış mətnlərin "ruhdan məhrum" və "orta səviyyəli" olduğunu, baxmayaraq ki, qrammatik cəhətdən düzgün olduqlarını vurğulayır. "Burada heç bir sənət yoxdur", – deyə o qeyd edir.

Dilin itirilməsi: Təbii ifadələrin yerini nə alacaq?

Vaşinqton Universitetinin linqvisti Emily Bender bildirir ki, o "süni mətnləri oxumağa çalışmır", lakin çox vaxt insanlar ona göndərdikləri mətnlərin süni intellekt tərəfindən yazılıb-yazılmadığını müəyyən etməkdə çətinlik çəkirlər.

Süni intellektdən istifadə getdikcə artdıqca, insanlar süni mətnlərdən qaçmaqda çətinlik çəkirlər. 2025-ci ildə aparılan Brookings sorğusuna görə, kiçik müəssisələrin 32%-i müştəri xidməti və əlaqələrdə AI-dan istifadə edir, 16% isə kommunikasiya və sosial media üçün böyük dil modellərindən (LLM) istifadə edir.

"LinkedIn orta səviyyəsi": Dildəki korporativləşmə təhlükəsi

Bender qeyd edir ki, "ChatGPT səviyyəli polad təmizlik" axtarmaq avtentik səsi boğur və istifadəçiləri "LinkedIn orta səviyyəsi" adlandırdığı – korporativ, rəngsiz danışıq tərzinə yönəldir. Mahadevan isə "pis yazılmış, lakin cazibədar mətnlər" üçün nostalji hissi keçirərək, belə mətnlərin insanlara məxsus olduğunu vurğulayır. O, həmçinin AI-nin göstəricilərindən qaçmaq üçün em tire işarələrindən istifadə etməkdən çəkindiyini etiraf edir: "İndi özümə belə sual veririm: 'Bəs bu mətn AI tərəfindən yazılıb?'"

Yazmaq mübarizəsinin dəyəri

Bender qeyd edir ki, "yazmaq mübarizəsinin öz dəyəri var", çünki bu prosesdə insanlar özlərini ifadə etməyi və düşüncəni inkişaf etdirməyi öyrənirlər. "Hər dəfə bu mübarizədən qaçdıqda, həm fərdi, həm də cəmiyyət səviyyəsində itkilər yaşayırıq", – deyə o vurğulayır.

Daha dərinə: Süni intellektin dilə təsiri

Mütəxəssislər süni intellektin dilə təsirini araşdırmağa davam edir. Bəzi tədqiqatlar göstərir ki, AI vasitələri ilə yazılmış mətnlərdə emosional dərinlik və fərdi üslub azalır, bu isə kommunikasiya keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir.

"Dilin müxtəlifliyi azaldıqca, insanlar özlərini ifadə etməkdə çətinlik çəkirlər. Bu isə cəmiyyətin intellektual və mədəni inkişafına zərbə vurur."

– Emily Bender, Vaşinqton Universiteti
Mənbə: Axios
“Dəcəl Prada 2”də AI sənəti: Reallıqda insanlar tərəfindən yaradılıb
← Əvvəlki

“Dəcəl Prada 2”də AI sənəti: Reallıqda insanlar tərəfindən yaradılıb

 Skott Cenninqsin canlı efirdə məğlubiyyətə uğraması: CNN panelindəki gərgin anlar
Sonrakı →

Skott Cenninqsin canlı efirdə məğlubiyyətə uğraması: CNN panelindəki g...