Trump hökuməti kömür mədənçilərini qorumaqda gecikdikcə Qaraciyər xəstəliyi artır

ABŞ-nin kömür mədən rayonlarında Qaraciyər xəstəliyi olaraq da bilinən qara ağciyər xəstəliyi yenidən epidemik hal alıb. Xəstəliyin səbəbi kömür tozundan çox, daş kristallarının tozuna görədir. Ekspertlər isə müdafiə tədbirlərinin gecikdirilməsini tənqid edir.

Pensilvaniya ştatının Cherry Tree şəhərində yaşayan 42 yaşlı Cüstin Smarş əvvəllər ailəsi ilə birlikdə çaylarda qayıqla gəzər, meşələrdə vaxt keçirir və oğullarına ovçuluq öyrədərmiş. Lakin indi o, sadəcə yeriyərkən belə boğulma hiss edir, daimi quru öskürək tutur və ayaqqabı bağlamaq üçün əyildikdə nəfəsi kəsilir. Smarş məktəbi bitirdikdən sonra, evləndikdən qısa müddət sonra atasının və babasının yolunu davam etdirərək yerli bir kömür mədənində işə düzəlmiş. “Bu ətrafda ən yaxşı ödənişli iş idi – hələ də belədir,” – deyə Smarş qeyd edir. Hal-hazırda isə o, proqressiv massiv fibroz – Qaraciyər xəstəliyinin ən ağır forması ilə mübarizə aparır. Həkimlər isə onun 50 yaşı tamam olmadan həyatını itirəcəyini bildirirlər.

Qara ağciyər xəstəliyi yenidən yayılır

ABŞ-də Qara ağciyər xəstəliyi klinikalarının rəhbəri olan Deanna İstik bildirir ki, çoxları kömür mədənçiliyinin keçmişdə qaldığını düşünür, lakin əslində xəstəliyin yayılması əvvəllərdən də çoxdur. “Biz indi əvvəllər heç vaxt görmədiyimiz qədər çox xəstənin diaqnozunu qoyuruq,” – deyə o qeyd edir.

Kömür mədənçiliyi həmişə təhlükəli peşələrdən biri olub. Lakin bu gün mədənçilər əvvəllər olduğu kimi sadəcə kömür tozuna deyil, daha təhlükəli bir şeylə qarşılaşırlar. Appalaç dağlarında böyük kömür layları artıq bitib. Kiçik laylara çatmaq üçün mədənçilər çoxlu miqdarda kvars saxlayan daşları kəsməli olurlar. Bu daşlar toz halına gəlir və kristal silika hissəciklərinə çevrilir. Bu hissəciklər isə ağciyər toxumalarına zərər verən kiçik şüşə parçaları kimi fəaliyyət göstərir. Nəticədə isə ağır iltihab və qara toxuma əmələ gəlir.

Xəstəlik artıq epidemiya halını alıb

Milli Əmək Təhlükəsizliyi və Sağlamlıq İnstitutu (NIOSH) tərəfindən aparılan araşdırmalar göstərir ki, 25 ildən çox müddət ərzində mədənlərdə çalışan hər 10 mədənçidən biri bu xəstəliyə yoluxub. Xəstəliyin yayılması ağciyər köçürmələrinin və ölüm hallarının sayının artmasına səbəb olur. 2013-2017-ci illər arasında yalnız Virciniya ştatının üç klinikasında yüzlərlə proqressiv massiv fibroz halı qeydə alınıb. Bu isə NIOSH tərəfindən yenidən Qara ağciyər xəstəliyi epidemiyasının baş verdiyi elan edilməsinə səbəb olub.

1999-2018-ci illər arasında azalma müşahidə edilən Qara ağciyər xəstəliyindən ölüm halları isə 2020-2023-cü illərdə yenidən artmağa başladı. West Virciniya ştatının Kabin Krik şəhəri yaxınlığında yaşayan Qara ağciyər assosiasiyasının prezidenti Rendi Lorens isə bildirir ki, xəstəlik yenidən yayılmağa başladı.

Ekspertlər isə bu vəziyyətin səbəbi kimi prezident Trampın hökuməti tərəfindən müdafiə tədbirlərinin gecikdirilməsini göstərirlər. Onlar bildirirlər ki, hökumətin lazımi qaydaları vaxtında qəbul etməməsi nəticəsində mədənçilərin sağlamlığı daha da təhlükə altına düşüb.