Trumpun İran Savaşında Nüvə Proqramına Zərbə Minimal: Sizdirmələr Bunu Təsdiqləyir

ABŞ kəşfiyyatı: İranın nüvə proqramı hələ də əvvəlki vəziyyətindədir

ABŞ kəşfiyyat məlumatlarına əsasən, İranın nüvə proqramına qarşı aparılan hərbi əməliyyatlar çox az təsir göstərmişdir. Doqquz həftə davam edən müharibə nəticəsində 25 milyard dollardan çox vəsait xərclənmiş, regionda strateji müttəfiqliklər zəifləmiş, qlobal ticarət dayanmış və Hürmüz boğazının blokadası səbəbindən enerji böhranı yaranmışdır. Lakin Tehranın nüvə proqramına dair qiymətləndirmələrdə əhəmiyyətli dəyişiklik qeyd edilməmişdir.

Trumpun əmri ilə 2024-cü ilin iyun ayında həyata keçirilən əməliyyatlar nəticəsində İranın Fordo, Natanz və İsfahan şəhərlərindəki nüvə obyektləri hədəf alınmışdır. Bu əməliyyat əvvəlcə İranın nüvə proqramını 3-6 ay geriyə atacağına ümid edilirdi. Lakin sonradan bu müddətin 9-12 aya qədər uzadıldığı bildirilmişdir. Reuters tərəfindən istinad edilən mənbələrə görə, hələ də bu qiymətləndirmələr dəyişməyib.

Hədəf dəyişdi, nəticə dəyişmədi

2024-cü ilin fevralından etibarən ABŞ və İsrailin əsas hədəfi İranın müasir hərbi obyektləri olmuşdur. Lakin nüvə proqramına dair əhəmiyyətli zərbə vurulmamışdır. Bu strategiyanın effektiv olmadığını göstərir. İranın nüvə potensialını zəiflətmək üçün yüksək zənginləşdirilmiş uranın (HEU) qalıq ehtiyatlarının məhv edilməsi və ya çıxarılması tələb olunur.

İranın uran ehtiyatları necə dəyişdi?

2018-ci ildə İranın bir bomba üçün kifayət qədər uranı yox idi. Lakin ABŞ-nin İran Nüvə Sazişindən çıxması və iqtisadi sanksiyaların artırılması nəticəsində Tehranın uran ehtiyatları artmışdır. 2025-ci ilə qədər İranın 11 ton zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı topladığı bildirilir. Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin 2025-ci il qiymətləndirməsinə görə, bu ehtiyat tam zənginləşdirildikdə 10 bomba istehsal etmək üçün kifayət edir.

Trumpun hədəfi və reallıq

Trump əvvəllər İranın nüvə proqramını tamamilə ləğv etmək niyyətində olduğunu bildirmişdi. Lakin administrasiyası müharibənin nəticələri haqqında ictimaiyyətə məlumat verməkdə inconsistency göstərmişdir. Operation Midnight Hammer əməliyyatından sonra İranın nüvə istehsalının illərlə geriyə atıldığı iddia edilmişdir. Lakin mart ayında keçmiş Milli Əks-Terrorizm Mərkəzi Direktoru Co Kent istefa məktubunda İranın ABŞ üçün təcili təhlükə yaratmadığını qeyd edərək, müharibəni dəstəkləməyəcəyi barədə qərarını açıqlamışdır.

"Mən vicdanımla bu müharibəni dəstəkləyə bilmərəm, çünki İran bizim ölkəmiz üçün təcili təhlükə yaratmır."

Nəticə: Müharibənin effektivliyi sual altında

Göstərilənlərdən aydın olur ki, İranın nüvə proqramına qarşı aparılan hərbi əməliyyatlar effektiv olmamışdır. Regionda yaranan gərginlik və iqtisadi problemlərlə yanaşı, İranın nüvə potensialında əhəmiyyətli dəyişiklik qeyd edilməmişdir. Bu isə ABŞ-nin müharibənin nəticələri haqqında ictimaiyyətə verdiyi məlumatların etibarlılığını sual altına qoyur.