Viktor Orbánun Macarıstanda məğlubiyyətindən sonra 'Yeni Sağ'ın yeni bir despota pərəstiş etməyə ehtiyacı var

1979-cu ildə marksist meylli Sandinista inqilabçıları Nikaraquada Somoza diktaturasını devirdikdən sonra, ABŞ-dəki siyasi solçular həmin hərəkatın lideri Daniel Orteqaya heyran qaldılar. Soyuq müharibənin gedişində ABŞ hökuməti isə yeni rejimi devirmək üçün Kontraları maliyyələşdirməyə başladı. Lakin belə şəraitdə belə, proqressivlər mərkəzi Amerika ölkəsinə gedərək yeni yaranan sosialist cənnətinin möcüzələrini görmək üçün axışırdılar. 1984-cü ildə Christian Science Monitor qəzeti qeyd edirdi: "Artıq amerikalı liberallar Nikaraquaya təşkil olunan nümayəndə heyətlərinin sənayesini yaratmışlar. Keçən il 2,500-dən çox amerikalı belə missiyalarda iştirak etmişdir." Bəzi ziyarətçilər həftələrlə plantasiyalarda çalışırdılar.

Orteqa öz inqilabını Kuba modelində qurmuşdu. Artıq həmin vaxtdan etibarən Kuba totalitar rejimin nümunəsinə çevrilmişdi. Mən son vaxtlarda ABŞ-dəki sağçılar arasında da oxşar hadisələrin baş verdiyinə şahid oluram. Konservativlərin böyük hissəsi, o cümlədən vitse-prezident də daxil olmaqla, Viktor Orbánın 'illiberal' adlandırdığı hökumətini dəstəkləmək üçün Macarıstana axışırlar.

Eyni zamanda, 'illiberal' termininin müasir liberalizmlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu termin, klassik liberalizmin əsaslarını nəzərdə tutur. Sağçı post-liberallar isə məhdud hökuməti seçilmiş avtokratiya ilə əvəz etmək istəyirlər. 16 il Macarıstanın baş naziri olmuş Orbán, 'Yeni Sağ'ın Daniel Orteqaya bənzər siması idi. Lakin o, romantik inqilabçıdan çox, sovet dövrünün şişman partiya liderinə bənzəyirdi.

Keçən həftə keçirilən seçkilərdə isə macar seçicilər Orbánın rəhbərlik etdiyi, Vladimir Putinlə dostluq edən Fidesz Partiyasını sərt şəkildə rədd etdi. Bu məğlubiyyət, ABŞ-dəki MAGA tərəfdarlarının fəryadlarına səbəb oldu. Fox News qəzetində dərc olunan məqaləsində ABŞ senatoru Mitch McConnell qeyd edirdi ki, "Macarıstan siyasəti bəzi amerikalı sağçılar üçün böyük maraq obyektinə çevrilmişdir." O, bu meyli "tamamilə qəribə" adlandırırdı, çünki "Amerikanın milli konservatorları Macarıstanı Avropanın xəstə, liberal və mənəvi cəhətdən çöküntü yaşayan ölkələri arasında ənənəvi dəyərlərin vahəsi kimi təqdim edirlər."

McConnell isə əlavə edirdi ki, bu, sadəcə bir mifdir. Macarıstan Avropa İttifaqının ən zəif iqtisadiyyatlarından birinə malikdir. Orbánın dövründə ölkədə az iqtisadi tərəqqi müşahidə olunub. Eyni zamanda, azadlıqlar məhdudlaşdırılıb, korrupsiya isə sənaye həcminə çatmışdır. McConnell yazırdı ki, amerikalı milliyətçilər Orbánın "məhkəmə sistemini ələ keçirməsini, qohum kapitalizmini və sərbəst nitqi məhdudlaşdırmasını" sosial utopiyanın qiyməti olaraq qəbul etsələr belə, onun avtoritar liderlərə heyranlığı və Rusiya, Çin və İranla sıx əlaqələri ciddi narahatlıq doğurmalıdır.

Sağçı hərəkatın Orbánla həmrəyliyinə daha bir sübut olaraq, Heritage Foundation prezidenti Kevin Roberts McConnellin məqaləsinə cavab olaraq Twitter-də yazırdı: "7 dəfə seçilmiş respublikaçı senator Macarıstanın ABŞ-nin imperialist siyasətinin vassal dövlətinə çevrilməsini təbrik edir." Daha yaxşıdır ki, o, imperialist Rusiya vassalı olsun. Necə də sağçılar deformasiya olunub.

Yeni Macarıstan baş naziri Péter Magyar isə Orbánı dövlət vəsaitini ABŞ-dəki CPAC konfransına yönəltməkdə ittiham etdi. Bu konfrans Macarıstanda keçirilmişdi. Politico qəzetinin məlumatına görə, Magyar hökumətin pul axınını kəsməyə hazır olduğunu bəyan etdi.