Documentaire 'Black Zombie' onthult de ware oorsprong van de zombie in Haïtiaanse cultuur

De zombie is een van de meest iconische horrorfiguren ter wereld: een lijk dat uit zijn graf opstaat om levenden te verslinden, vooral hun hersenen. Maar deze versie van het monster dankt zijn bekendheid aan Hollywood, met name aan George A. Romero’s klassieker Night of the Living Dead uit 1969. Regisseur Maya Annik Bedward daagt deze versie uit met haar documentaire Black Zombie, die de wortels van de zombie terugvoert naar Haïtiaanse cultuur.

Tijdens de première van Black Zombie op het SXSW-festival lichtte Bedward toe waarom de zombie voor Haïtianen een heel andere betekenis heeft. "In Haïti weet iedereen wat een zombie is en wat het voor hen vertegenwoordigt," aldus Bedward. "Verhalen over zombies en zombificatie maken regelmatig deel uit van hun dagelijks leven. Zombificatie is nauw verbonden met Vodou, een levendige spirituele praktijk. Vodou is alledaags; zombificatie daarentegen wordt geassocieerd met verhalen over zombies in de velden, sterk verbonden met ideeën over slavernij."

Bedward benadrukt dat de zombies uit Hollywood weinig te maken hebben met de Haïtiaanse versie. "Haïtianen begrijpen heel goed wat zombies voor hen betekenen. Sommigen weten hoe het idee is getransformeerd, anderen niet. Ze begrijpen niet hoe Amerikanen tot het idee van een vleesetende zombie zijn gekomen."

Zelf groeide Bedward op met de Hollywoodversie van de zombie. "Toen ik opgroeide, was de zombie gewoon een vleesetend monster zonder diepere betekenis. Het werd een zombie, begon anderen te bijten, en zo verspreidde de plaag zich," vertelt ze. "Pas later, toen ik begin 30 was, ontdekte ik dat de zombie eigenlijk verbonden is met Haïtiaanse Vodou. Dat was een schok voor me."

Bedward, van Afro-Caribische afkomst, heeft altijd een diepgaande interesse gehad in geschiedenis en tradities die voorafgaan aan het kolonialisme. "Mensen zeggen vaak dat deze geschiedenis niet meer bestaat, dat alles is uitgewist en alleen vanuit een Westers perspectief wordt verteld. Maar dat klopt niet. Onze tradities leven voort in muziek, voedsel en spirituele praktijken, verspreid over heel Amerika."

Haar fascinatie voor Vodou, Santería en Candomblé leidde uiteindelijk tot de ontdekking van de Haïtiaanse oorsprong van de zombie. "Toen ik hoorde dat de zombie verbonden is met Vodou, was ik verbijsterd. Ik moest er een film over maken."

De rol van William Seabrook

In haar zoektocht naar de ware oorsprong van de zombie stuitte Bedward ook op William Seabrook, een Amerikaanse reisschrijver wiens boek The Magic Island uit 1929 voor het eerst de Haïtiaanse Vodou en zombies in het Westen introduceerde. "Seabrook is een interessante figuur," zegt Bedward. "Hij beweerde veel respect te hebben voor het geloof, maar tegelijkertijd was hij vooral bezig met geld verdienen door zijn boeken te verkopen en zijn avonturiersimago te promoten."

Wat Seabrook daadwerkelijk in Haïti heeft gezien, blijft een raadsel. "Hij schreef in zijn boeken over zombies, maar zijn beschrijvingen waren vaak sensationeel en niet gebaseerd op werkelijke tradities. Toch heeft zijn werk bijgedragen aan de verspreiding van het idee van de zombie in de westerse wereld."

Met Black Zombie hoopt Bedward niet alleen de ware betekenis van de zombie te onthullen, maar ook een bredere discussie op gang te brengen over dekolonisatie van culturele iconen. "Zombies zijn meer dan alleen monsters in films. Ze dragen een diepe historische en spirituele lading die vaak wordt genegeerd."