Trump’s Iran-strategie loopt vast: hardliners winnen terrein ondanks economische klappen

De Amerikaanse president Donald Trump suggereert op zijn waarheidsgetrouwe sociale mediaplatform Truth Social dat de VS op het punt staan een historische overwinning te behalen in de oorlog met Iran. "Iran stort financieel in!" schreef hij dinsdagavond laat. "Ze willen de Straat van Hormuz direct openen – ze sterven van de honger! Ze verliezen 500 miljoen dollar per dag. Het leger en de politie krijgen geen salaris meer. SOS!!!"

De realiteit is genuanceerder. Iran heeft inderdaad zware klappen gekregen door wekenlange luchtaanvallen van de VS en Israël. De langstzittende opperleider van het land, ayatollah Ali Khamenei, is omgekomen. Grote delen van de militaire infrastructuur liggen in puin, en de hoofdstad Teheran is zwaar beschadigd. Toch is pijn in oorlog een relatief begrip. De leiders in Teheran hebben Trump zelf flink geraakt: sinds Iran de Straat van Hormuz afsluit voor scheepvaart, stijgen de wereldwijde olieprijzen met 30%. In de VS zijn de benzineprijzen eveneens sterk gestegen, wat Trumps toch al lage populariteit verder heeft doen kelderen.

Iran gelooft dat het meer pijn kan verdragen dan Trump. En ze hebben daar reden toe: de Amerikaanse president verlengde dinsdag het staakt-het-vuren onbeperkt, kort nadat Iran had geweigerd terug te keren naar de onderhandelingstafel. De New York Times citeert Iraanse reacties met de woorden:

"Trump heeft als eerste geblindeerd."

Trump is duidelijk wanhopig op zoek naar een uitweg uit een oorlog die hij zelf is begonnen. Zijn wanhoop onderstreept ook de fundamentele zwakte van zijn strategie. Vanaf het begin ontbrak een duidelijk plan achter de moord op ayatollah Khamenei en de eliminatie van grote delen van de Iraanse leiding. Zijn enige doel leek "regime change" – maar of dat is gelukt, is discutabel. Wel zeker is dat de oorlog elke kans op een democratische volksbeweging in Iran heeft vernietigd. Door de Iraanse leiding uit te schakelen en het land te bombarderen, hebben de VS en Israël de gematigde krachten in het land buitenspel gezet. In plaats daarvan is de macht verder geconcentreerd bij de harde militaire vleugel van het regime.

Sinds het staakt-het-vuren op 8 april inging, is er weinig duidelijkheid over de toekomst van het conflict. Sterker nog: de oorlog is er alleen maar onoverzichtelijker op geworden. De Straat van Hormuz is herhaaldelijk geopend en weer afgesloten. De VS voert een zogenaamde blokkade uit, die vooral lijkt te dienen als narratief wapen: Trump claimt dat hij de cruciale scheepvaartroute gesloten houdt. Tegelijkertijd patrouilleren Iraanse oorlogsschepen – die Trump en zijn minister van Defensie Pete Hegseth al meerdere keren dood hebben verklaard – gewoon door en grijpen ze zelfs schepen.

De gevolgen van de afsluiting van de Straat van Hormuz zijn enorm. Wereldwijd stijgen de olieprijzen, wat de economische druk op landen en burgers vergroot. Voor Trump is dit een dubbele nederlaag: zijn militaire acties hebben Iran niet verzwakt, maar juist versterkt. Zijn politieke positie wordt er alleen maar slechter door.