AI chatbot terapeuci: nowa nadzieja dla osób z problemami psychicznymi?

Rosnące zapotrzebowanie na wsparcie psychologiczne

W Stanach Zjednoczonych liczba osób korzystających z pomocy psychologicznej stale rośnie. Według badań, liczba dni, w których respondenci zgłaszali zły stan zdrowia psychicznego, wzrosła o 25% od lat 90. ubiegłego wieku. W 2022 roku wskaźnik samobójstw osiągnął poziom z 2018 roku – najwyższy od niemal 80 lat, jak wynika z danych CDC.

W obliczu niedoboru wykwalifikowanych terapeutów oraz wysokich kosztów tradycyjnej terapii, wielu pacjentów szuka alternatywnych rozwiązań. Jednym z nich są chatboty terapeutyczne oparte na sztucznej inteligencji. Vince Lahey z Arizony, który korzysta z takich aplikacji, przyznaje: *„Czuję się bardziej skłonny do dzielenia się swoimi sekretami. Nie obchodzi mnie, jak oni mnie postrzegają.”*

Dlaczego AI zyskuje na popularności?

Chatboty oferują kilka kluczowych korzyści:

• Dostępność 24/7 – nie musisz umawiać się na wizytę ani czekać na odpowiedź.
• Anonimowość – brak obawy przed oceną lub osądem.
• Niższe koszty – terapia przez aplikację jest znacznie tańsza niż wizyta u psychologa.
• Natychmiastowa odpowiedź – nie musisz czekać tygodni na wolne terminy.

Według byłego dyrektora Narodowego Instytutu Zdrowia Psychicznego, Toma Insela, około 5–10% użytkowników ChatGPT korzystało z niego w celu wsparcia psychicznego. Badania KFF Health News pokazują, że aż 30% młodych dorosłych (18–29 lat) sięgnęło w ostatnim roku po poradę AI w kwestiach emocjonalnych. Osoby bez ubezpieczenia zdrowotnego były dwukrotnie bardziej skłonne do korzystania z takich narzędzi.

Kto rezygnuje z tradycyjnej terapii na rzecz AI?

Większość osób korzystających z chatbotów nie podejmuje dalszej terapii u specjalisty. Prawie 60% respondentów, którzy skorzystali z AI w celach psychologicznych, nie skontaktowało się z psychologiem lub psychiatrą. Powody są różne:

• Brak ubezpieczenia lub wysokie koszty tradycyjnej terapii.
• Obawa przed oceną lub stygmatyzacją.
• Potrzeba natychmiastowego wsparcia bez formalności.

Rynek aplikacji terapeutycznych AI rośnie

W marcu 2024 roku w App Store zidentyfikowano około 45 aplikacji oferujących terapię AI. Wiele z nich korzysta z realistycznych awatarów, które mają naśladować interakcję z ludzkim terapeutą. Przykładem jest aplikacja OhSofia! AI Therapy Chat, która w grudniu 2023 roku miała już setki tysięcy pobrań.

Ceny takich aplikacji wahają się od kilku do nawet 690 dolarów rocznie. Mimo to, pozostają one znacznie tańsze niż tradycyjna terapia, która bez ubezpieczenia może kosztować nawet kilkaset dolarów za godzinę. Warto jednak pamiętać, że większość aplikacji nie oferuje diagnozy ani leczenia – są one jedynie narzędziem do wsparcia emocjonalnego.

„Potrzebujemy wysokiej jakości terapii. Obecny system opieki psychicznej jest naprawdę słaby.”
Tom Insel, były dyrektor Narodowego Instytutu Zdrowia Psychicznego

Czy AI może zastąpić terapeutę?

Eksperci podkreślają, że chatboty nie powinny być traktowane jako pełnowartościowa alternatywa dla tradycyjnej terapii. Choć mogą pomóc w radzeniu sobie z codziennym stresem czy lękiem, nie są w stanie zastąpić specjalistycznej pomocy w przypadku poważnych zaburzeń psychicznych.

Ponadto, istnieją obawy dotyczące prywatności i bezpieczeństwa danych. Użytkownicy powinni dokładnie zapoznać się z polityką prywatności aplikacji przed udostępnieniem wrażliwych informacji.

Krytyczne spojrzenie na chatboty terapeutyczne

Niektóre aplikacje zostały skrytykowane za:

• Brak odpowiedniego przeszkolenia algorytmów w zakresie zdrowia psychicznego.
• Możliwość udzielania nieodpowiednich lub szkodliwych porad.
• Nierealistyczne obietnice szybkiego rozwiązania problemów psychicznych.

Eksperci zalecają traktowanie AI jako uzupełnienie, a nie zamiennik tradycyjnej terapii. W przypadku poważnych kryzysów psychicznych, takich jak myśli samobójcze, należy niezwłocznie skontaktować się z profesjonalistą lub linią pomocy.

Gdzie szukać pomocy w Polsce?

W Polsce wsparcie psychologiczne można uzyskać m.in. poprzez:

• Telefony zaufania – m.in. 116 123 (Pomoc Psychologiczna) lub 800 70 2222 (Antydepresyjny Telefon Zaufania).
• Poradnie psychologiczno-pedagogiczne – działające przy szkołach i placówkach oświatowych.
• NFZ – bezpłatne konsultacje u psychologa w ramach ubezpieczenia zdrowotnego.
• Aplikacje i platformy online – np. ZnanyLekarz, Symetria lub MojaPsychoterapia.

„Jeśli Ty lub ktoś z Twoich bliskich doświadcza kryzysu psychicznego, nie zwlekaj z pomocą. Skontaktuj się z odpowiednimi służbami.”