Czy istniejące szczepionki przeciw grypie mogą chronić przed ptasią grypą?

Globalny rozprzestrzenianie się ptasiej grypy (H5N1), która przenosi się z ptaków na ssaki, a w rzadkich przypadkach także na ludzi, stawia naukowców przed poważnym wyzwaniem. W przypadku wybuchu pandemii ludzkiej, szczepionki skierowane bezpośrednio przeciwko H5N1 mogą nie być gotowe na czas. Jednak nowe międzynarodowe badania, prowadzone przez Narodowy Uniwersytet Tajwański we współpracy z University of South Florida Health, wskazują, że część odpowiedzi może już istnieć.

„Możliwe, że niedoceniamy szerszej wartości ochronnej szczepionek sezonowych przeciwko grypie” – mówi prof. Chi-Tai Fang, epidemiolog chorób zakaźnych z Narodowego Uniwersytetu Tajwańskiego i szpitala uniwersyteckiego, główny autor badania opublikowanego w „Emerging Microbes & Infections”.

Analiza danych z prawie dwóch dekad badań na fretkach – uznawanych za złoty standard modelu zwierzęcego dla ludzkiej grypy – wykazała, że szczepionki sezonowe zawierające neuraminidazę N1 zmniejszały śmiertelność z powodu H5N1 o około 73% w porównaniu z grupą niezaszczepioną. To poziom ochrony porównywalny z niektórymi szczepionkami skierowanymi bezpośrednio przeciwko H5N1, które nie wywoływały silnych odpowiedzi immunologicznych, oraz tylko nieznacznie niższy od tych, które działały skutecznie.

W badaniu przeanalizowano dane z 35 kontrolowanych eksperymentów obejmujących prawie 1800 fretek. Okazało się, że szczepionki sezonowe bez komponentu N1 wykazywały niewielką lub żadną ochronę, co podkreśla kluczową rolę określonych elementów w istniejących szczepionkach w obronie przed nowymi zagrożeniami.

Mechanizmy ochrony wykraczające poza standardowe testy

Co zaskakujące, szczepionki sezonowe nie wywoływały wykrywalnych przeciwciał przeciwko H5N1 w standardowych testach. Ochrona wydaje się wynikać z bardziej złożonych mechanizmów immunologicznych, prawdopodobnie obejmujących reakcje komórkowe o charakterze krzyżowym, które nie są uwzględniane w tradycyjnych pomiarach odporności. Oznacza to, że ochrona może istnieć nawet wówczas, gdy nie jest wykrywalna za pomocą standardowych metod.

„W scenariuszu pandemii liczy się każdy dzień. Często mamy krytyczną lukę między pojawieniem się nowego wirusa a dostępnością skierowanej przeciwko niemu szczepionki. Nasze wyniki sugerują, że powszechnie dostępne szczepionki przeciw grypie sezonowej mogą pomóc zmniejszyć ciężkie przypadki w tym okresie. To znacząca przewaga, gdy liczy się każdy tydzień.”

Sten Vermund, dziekan College of Public Health przy USF Health, główny lekarz Global Virus Network i współautor badania

Znaczenie dla strategii przeciwpandemicznych

Badanie podkreśla istotną rolę szczepionek sezonowych w przygotowaniach na ewentualną pandemię. Choć nie są one projektowane z myślą o H5N1, określone składniki mogą aktywować odpowiedź immunologiczną, która ogranicza ciężkość zakażenia. W praktyce klinicznej taka częściowa ochrona może przełożyć się na uratowanie ludzkich żyć w okresie, gdy opracowywane są i dystrybuowane bardziej precyzyjne szczepionki.

„To praca sugeruje, że możemy niedoceniać szerszej wartości ochronnej szczepionek sezonowych przeciwko grypie” – dodaje prof. Fang. „Chociaż nie są one skierowane przeciwko H5N1, niektóre ich komponenty wydają się aktywować odpowiedzi immunologiczne, które mogą zmniejszać ciężkość zakażenia. W realnym świecie taka częściowa ochrona może oznaczać uratowane życia, podczas gdy opracowywane są i dystrybuowane bardziej specyficzne szczepionki.”