Mit gry o sumie zero: dlaczego młodzi krytykują kapitalizm?

Młodzi wyborcy coraz częściej postrzegają kapitalizm jako źródło wszelkiego zła. Krytykują go za nierówności społeczne, wyzysk pracowników, dewastację środowiska i pogłębianie ubóstwa. Głosy takie jak te kongresmanki Alexandry Ocasio-Cortez (D–N.Y.) zyskują na popularności: „Kapitalizm to bezwzględne dążenie do zysku, które kosztuje ludzkość, środowisko i społeczeństwo. To system nie do naprawienia” – twierdzi polityczka. Jednak czy jej ocena jest sprawiedliwa?

Kapitalizm: system niedoskonały, ale najlepszy z możliwych

Nikt nie zaprzeczy, że kapitalizm ma swoje cienie. Wyzyskuje chciwość, pogłębia nierówności majątkowe, prowadzi do zanieczyszczenia środowiska i pozostawia część społeczeństwa z tyłu. Potrzebuje silnych regulacji rządowych, które chronią zarówno ludzi, jak i planetę. Jednak żaden inny system nie sprawdził się w praktyce tak skutecznie, by poprawić jakość życia większości obywateli – w tym tych najuboższych.

„Kapitalizm jest moralny, ponieważ sukces osiąga się poprzez zaspokajanie potrzeb innych ludzi” – przekonuje Steve Forbes, redaktor naczelny „Forbesa”. „Wyższy standard życia rodzi się z wymiany, handlu i współpracy. Każda transakcja przynosi korzyść obu stronom.”

Dobrowolność kluczem do dobrobytu

W przeciwieństwie do socjalizmu czy interwencjonizmu państwowego, kapitalizm opiera się na dobrowolnych transakcjach. Do wymiany dochodzi tylko wtedy, gdy obie strony są przekonane, że na niej zyskują. To dlatego podczas zakupów często słyszymy podwójne „dziękuję” – sprzedawca cieszy się z pieniędzy, a klient z nabytego produktu. Gdyby którakolwiek ze stron nie widziała w transakcji korzyści, wymiana by nie nastąpiła.

Miliony takich dobrowolnych wymian tworzą bogactwo. Krytycy kapitalizmu często powtarzają, że bogaci „kradną” od biednych, powołując się na błędne przekonanie, że istnieje stała pula pieniędzy, którą jedni zabierają drugim. Nic bardziej mylnego.

„Jeff Bezos…jego bogactwo sprawia, że wielu ludzi staje się biedniejszymi…bo mamy skończoną ilość pieniędzy” – twierdzi popularny kanał YouTube Secular Talk. To fundamentalny błąd w krytyce kapitalizmu.

Pieniądze nie są dobrami rzadkimi. Kapitalizm nie działa w systemie zerowej sumy – przeciwnie, stwarza nowe bogactwo. Przez tysiące lat większość ludzkości żyła w ubóstwie. Dopiero gdy niektóre kraje zaczęły stosować zasady wolnego rynku, poziom życia gwałtownie wzrósł.