Amerikan marketlerinde gıda fiyatları neden artıyor? İran savaşı ve diğer faktörler

Amerikan tüketicileri marketlerdeki alışverişlerinde geçtiğimiz ay daha fazla ödeme yaptı. İran savaşı nedeniyle yükselen yakıt fiyatları, bu artışın sadece bir nedeniydi. ABD Çalışma Bakanlığı tarafından açıklanan verilere göre, evde tüketilen gıda ürünlerinin fiyatları Nisan ayında geçen yılın aynı ayına göre yüzde 2,9 oranında arttı. Bu, Ağustos 2023'ten bu yana en yüksek yıllık enflasyon oranı olarak kayda geçti.

Restoranlar, fast-food zincirleri ve hazır yemek satan yerlerdeki fiyatlar da artış gösterdi. Böylece, genel gıda fiyatları son bir yılda yüzde 3,2 oranında yükseldi.

Yakıt fiyatları ve tedarik zinciri baskısı

İran savaşı nedeniyle yakıt fiyatları hızla yükselirken, küresel petrol tedarikinin önemli bir geçiş noktası olan Hormuz Boğazı'ndaki gemi trafiği aksadı. Dizel yakıt, balıkçı teknelerini, traktörleri ve ABD tarım ürünlerinin yüzde 83'ünü taşıyan kamyonları çalıştırıyor. Salı günü itibarıyla galon başına ortalama fiyat, geçen yıla göre yüzde 61 oranında arttı.

Michigan, Ann Arbor'daki Sparrow Market adlı küçük bir bağımsız marketin sahibi Raymond Campise, et, sebze ve kuru gıda tedarikçilerinin son haftalarda teslimatlara yakıt ücretleri eklediğini belirtti. Campise, "Bağımsız marketler dar marjlarla çalışıyor. Küçük artışlar bile büyük etki yaratabiliyor" dedi.

Gıda fiyatlarındaki artış henüz tam olarak yansımadı

Purdue Üniversitesi ekonomistleri Ken Foster ve Bernhard Dalheimer, ABD'deki gıda fiyatlarının yükselişinin henüz tam olarak marketlere yansımadığını söyledi. Üretim, işleme, depolama ve taşıma maliyetlerindeki artışın süpermarket raflarına yansıması genellikle üç ila altı ay sürüyor. Fiyatlar yükseldikten sonra da düşüşü yavaş oluyor.

Tarım ekonomisi profesörü Foster, "Gıda fiyat zincirinde şu anda gördüklerimizin çoğu, çatışmanın başlamasından önceki döneme ait. Haziran ve Mayıs verilerinin açıklanmasıyla birlikte, Hormuz Boğazı'ndaki enerji şoklarının ve gemi trafiği engellerinin gıda fiyatlarına ne ölçüde yansıyacağını dikkatle izleyeceğiz" ifadelerini kullandı.

ABD ticaret politikaları ve hava koşulları da etkili

ABD Çalışma Bakanlığı'nın verilerine göre, taze meyve ve sebzelerin fiyatları geçen ay geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6,5, et fiyatları ise yüzde 8,8 arttı. Ancak ABD'deki gıda fiyatlarını son bir yılda etkileyen sadece İran savaşı değil. 2025'in Temmuz ayında, Trump yönetimi Meksika'dan ithal edilen taze domateslere yüzde 17 gümrük vergisi uyguladı. Bu vergi sonrasında tüketici fiyatları, Nisan ayına kadar geçen 12 ayda yüzde 40 oranında arttı.

Batı ABD'deki kuraklık da sığır eti fiyatlarını yukarı çekti. Nisan ayında sığır eti fiyatları geçen yıla göre yüzde 15 artarken, kahve fiyatları ise yüzde 18,5 oranında yükseldi.