ABŞ-nin milli parklarında beyin yeyən amöba tapıldı: Nə qədər təhlükəlidir?

Tədqiqat nə haqda?

ABŞ Geoloji Tədqiqat Mərkəzi, digər tədqiqat institutları və Amerika Kimya Cəmiyyətinin ES&T Water jurnalında dərc olunan birgə tədqiqatına görə, beyin yeyən amöba olaraq da bilinən Naegleria fowleri mikrobu ölkənin iki məşhur milli parkında tapılıb.

Tədqiqatçılar 2016-cı ildən 2024-cü ilə qədər 8 il ərzində Yellowstone, Grand Teton, Lake Mead milli parkları, Olympic Milli Parkı və Newberry Milli Vulkanik Abidəsindən 185 su nümunəsi götürərək analiz ediblər. Nəticədə 34% nümunədə (63 ədəd) təhlükəli mikrobu müəyyən ediblər. Lakin bu amöba Olympic Milli Parkı və Newberry Milli Vulkanik Abidəsi sularında tapılmayıb.

Hal-hazırda tədqiq olunan ərazilərdə heç bir infeksiya və ya ölüm hadisəsi qeydə alınmayıb.

Naegleria fowleri nədir?

Naegleria fowleri — isti şirin sularda, xüsusilə göl, çay və termal bulaqlarda yaşayan birhüceyrəli orqanizmdir. Adını isə beyin toxumasını zədələməsi səbəbindən alıb.

ABŞ-nin Xəstəliklərə Nəzarət və Qarşısının Alınması Mərkəzi (CDC)nin məlumatına görə, bu amöba tərəfindən səbəb olunan beyin infeksiyaları çox nadir hallarda müşahidə olunmasına baxmayaraq, ölümcül nəticələnmə ehtimalı çox yüksəkdir (98%).

Amöba ilə yoluxma əsasən isti mövsümdə, suya dalmaq və ya suya burnun daxil olması nəticəsində baş verir. Bu isə əsas amöbik meningoensefalit (PAM) adlı xəstəliyə səbəb olur. PAM çox sürətlə inkişaf edir və adətən ilk simptomlardan sonra 18 gün ərzində ölümcül nəticələnir.

Yoluxma riskləri

Naegleria fowleri ilə yoluxma əsasən:

• İsti mövsümdə suya dalmaq və ya suya burnun daxil olması;
• Termal bulaqlarda başın suya salınması;
• Sığ sularda əl-qol hərəkətləri etmək.

CDC qeyd edir ki, bu amöba ilə yoluxma su içmək və ya başqa bir şəxsdən yoluxmaq mümkün deyil.

Təhlükədən necə qorunmaq olar?

CDC-nin tövsiyələrinə əsasən, təhlükədən qorunmaq üçün:

• Suya dalarkən və ya suya baş vurarkən burnunuzu tutun və ya burun klipindən istifadə edin;
• Termal bulaqlarda başınızı suyun səthindən yuxarı saxlayın;
• Sığ sularda əl-qol hərəkətləri etməyin, çünki amöba bu yerlərdə daha çox yaşayır.

PAM xəstəliyinin simptomları

PAM çox sürətlə inkişaf edir və ilk simptomlar adətən yoluxmadan 1-9 gün sonra görünür:

• Baş ağrısı;
• Yüksək temperatur;
• Mədə bulantısı və qusma;
• Boyun tutulması;
• Qarışıqlıq və ətrafdakılara diqqətsizlik;
• Dengenin itirilməsi;
• Halüsinasiyalar.

PAM diaqnozu qoyulan şəxslərin çoxu ilk simptomlardan sonra 18 gün ərzində, bəziləri isə 5 gün ərzində komaya düşür və həyatını itirir.

Mütəxəssislər qeyd edir ki, bu amöba ilə yoluxma çox nadir hallarda baş verir, lakin riski minimuma endirmək üçün tədbirlər görmək vacibdir.