Gerçək nədir? Avropalı tədqiqatçılar tərəfindən fərqli baxışlar

Avropalı tədqiqatçılar tərəfindən fərqli gerçəklik anlayışları

Maria və Peter adlı tələbələr axşam yeməyinə gedirlər. Peter, axşamdan sonra gedəcəkləri tədbirdə Tomun olub-olmamasını soruşur. Maria, Tomun həmin tədbirdə olduğunu bildirir, çünki Tom özü bunu demişdi. Lakin tədbirə gəldikdə məlum olur ki, Tom planlarını dəyişib və tədbirdə iştirak etmir.

Bu, Avropalı tədqiqatçılar tərəfindən hazırlanmış yeni tədqiqatda iştirakçılara verilmiş ssenari idi. Onlara soruşuldu: Maria verdiyi cavab doğru və ya yalan idi? Bir çoxuna görə, Maria yalan danışmışdı, çünki faktlar onun dediyinə qarşı çıxırdı. Lakin tədqiqat nəticələri göstərdi ki, iştirakçılar arasında bu məsələyə dair fərqli baxışlar mövcuddur.

Üç əsas gerçək anlayışı

Tədqiqatçılar, insanların gerçəkliyi necə başa düşdüklərini araşdırmaq üçün 200 iştirakçının konseptual xəritələrini yaratdılar. Onlar gerçəyin aşağıdakı anlayışlarla əlaqəsini araşdırdılar:

• Uyğunluq nəzəriyyəsi: Gerçəkliyin faktiki reallıqla uyğunluğu.
• Koherentlik nəzəriyyəsi: Bir şəxsin inanclarının məntiqli və əsaslandırılmış olması.
• Avtentiklik nəzəriyyəsi: Bir şəxsin ifadəsinin dürüst və şəxsi inanclarına əsaslanması.

Tədqiqat nəticələrinə görə, iştirakçılar arasında ən çox qəbul edilən nəzəriyyə uyğunluq nəzəriyyəsi idi. Lakin iştirakçıların 55 faizi gerçəyin əsasən faktiki reallıqla müəyyən edildiyini qəbul etdi.

Tədqiqatın ikinci mərhələsi

Üç ay sonra tədqiqatçılar əvvəlki iştirakçıların 128-nə yenidən müraciət edərək, Maria tərəfindən verilən cavabın doğru və ya yalan olduğunu qiymətləndirmələrini istədilər. Bu dəfə iştirakçılara sadəcə iki variant təklif edildi:

• Doğru: Maria ifadəsinin dürüstlüyünə və əsaslandırılmışlığına əsaslanaraq.
• Yalan: Faktiki reallıqla uyğunluğuna əsaslanaraq.

Tədqiqat nəticələri göstərdi ki, iştirakçıların 53.13 faizi Maria tərəfindən verilən cavabın yalan olduğunu, 46.89 faizi isə doğru olduğunu bildirdi. Bu nəticələr göstərir ki, insanlar gerçəkliyi fərqli şəkildə başa düşürlər.

Fərqli gerçək anlayışları qarşıdurma yarada bilər

"Fərqli gerçək anlayışları insanlar arasında qarşıdurmaların əsas səbəblərindən biri ola bilər. Məsələn, bir şəxs faktlara əsaslanaraq danışır, digər isə şəxsi inanclarına görə."

Tədqiqatçılar, bu fərqlərin insanlararası kommunikasiyada problemlər yarada biləcəyini qeyd edirlər. Bu səbəbdən, gerçək anlayışlarının müxtəlifliyini nəzərə almaq vacibdir.