Liberallar nə edə bilərlər ki, sui-qəsdçi onlar kimi səslənirsə?

Vaşinqtonda, 25 aprel 2026-cı il tarixində keçirilən “Ağ Ev Mətbuat Cəmiyyəti Gecəsi”ndə atəş açmaqla təqsirləndirilən şəxs həbs edildi. Bu hadisə, ABŞ-dəki siyasi zorakılığın yeni bir formasını — “normativ ekstremizm” — yenidən gündəmə gətirdi.

Koul Tomas Allen, həmin gecədə atəş açmaqla təqsirləndirilən şəxs, adi bir vətəndaşdan fərqlənmirdi. Onun siyasi qəzəbi, manifest və sosial mediadakı paylaşımlarında açıq şəkildə nəzərə çarpırdı. Allen, prezident Donald Trampı “qanunsuz, korrupsiyaya batmış lider” olaraq görürdü və onun immiqrantlara qarşı sərt siyasətlərini, müharibə cinayətlərini, həmçinin ABŞ demokratiyasını məhv etmək təhlükəsini irəli sürürdü.

Bu hadisəni araşdıran beş aparıcı siyasi zorakılıq eksperti müxtəlif fikirlərə sahib olsa da, ümumi bir nəticəyə gəldilər: siyasi zorakılıq, insanların mövcud həyat tərzinin və dəyərlərinin təhlükədə olduğunu hiss etməsi ilə artır.

Ekspertlər, həm sol, həm də sağ tərəfin “ağların yerini dəyişdirmək”, “2020 seçkiləri oğurlanıb” və ya “ABŞ demokratiyası ölmək üzrədir” kimi ifadələrinin zorakılığı qızışdıra biləcəyini qeyd etdilər. Lakin bu riski azaltmaq üçün əsas yol, siyasi münaqişələrin sülh yolu ilə həll olunmasının vacibliyini vurğulamaqdadır.

“Normativ ekstremizm” — adi insanların zorakılığı

Allen, Trampı öldürməyə cəhd edən digər şəxslərdən fərqli olaraq, adi həyat tərzi keçirirdi. Lakin onun motivləri, digər “normativ ekstremistlər” kimi mərkəz-sol siyasi diskursda yayılmış narazılıqlardan qaynaqlanırdı. Məsələn, Luici Mancon və Tayler Robinson kimi şəxslər də, əsasən Trampa qarşı çıxış edərkən, eyni şəkildə zorakılığa əl atmışdılar.

Bu hadisələr, “normativ ekstremizm” anlayışının həqiqətən mövcud olub-olmadığı sualını ortaya qoyur. Hələlik, bu tip hadisələrin sayı çox azdır və onların hər biri fərqli motivlərə malikdir. Həmçinin, çoxunun məhkəməsi hələ başa çatmamışdır, buna görə də motivlər haqqında tam məlumat əldə etmək mümkün deyil.

Siyasi diskurs zorakılığı artırır?

Bu sual, sadəcə sui-qəsd hadisələrini əsas gətirərək deyil, həm də siyasi mühitin getdikcə pisləşməsi ilə bağlıdır. Sol tərəfin Trampa qarşı sərt tənqidləri, bəzi insanları zorakılığa həvəsləndirə bilər. Lakin bu, hökumətin tərəfdarlarını və mediada çalışanları hədəf alan yanlış təbliğatdan fərqlidir. Məsələn, Trampın tərəfdarları, demokratların ritorikasını tənqid edərkən, özləri də zorakılığı qızışdıran siyasətçiləri dəstəkləyirlər.

“Siyasi zorakılıq, insanların mövcud sistemdəki qeyri-qənaətliliyini ifadə etmək üçün son həll yoluna əl atmasıdır. Lakin bu, həlli olmayan problem deyil — əsas məsələ, siyasi münaqişələrin sülh yolu ilə həll olunması üçün şərait yaratmaqdır.”

ABŞ-dəki siyasi gərginliklərin artması ilə bərabər, hər tərəfin ifadələrinə diqqət yetirmək və zorakılığı qızışdıran diskursdan uzaqlaşmaq vacibdir. Yalnız beləliklə, ölkədəki demokratik dəyərlər qoruna bilər.