Qloballarda buzlaqların sürətli əriməsi: yeni tədqiqatlar

Qloballarda buzlaqların əriməsi: yeni tədqiqatlar

Qütb buzlaqlarının əriməsi və dəniz səviyyəsinin qalxması ilə bağlı cari modellər həqiqəti tam əks etdirmir. Amerika Geofizika Birliyi (AGU) tərəfindən dərc olunan yeni tədqiqat göstərir ki, buzlaqların axın sürətinin hesablanmasında istifadə olunan parametrin dəyişdirilməsi vacibdir.

Buzlaqların axın sürəti nədir?

Buzlaqların axın sürəti onların öz çəkisi altında hərəkət etməsi ilə bağlıdır. Bu proses buzlaqların buzunun özlülüyünə (viskozite) və ona təsir edən gərginliyə bağlıdır. Cari modellərdə buzlaqların axın sürətini hesablamaq üçün n dəyişənindən istifadə olunur. Bu dəyişən buzlaqların gərginliyə necə reaksiya verdiyini göstərir.

Alimlərin kəşfi: n dəyişəninin dəyəri 3-dən 4-ə dəyişməlidir

Onilliklər boyunca alimlər buzlaqların axın sürətini hesablamada n = 3 dəyərindən istifadə etmişlər. Lakin son tədqiqatlar göstərir ki, buzlaqların əslində n = 4 dəyəri ilə daha yaxşı təsvir oluna biləcəyi aydın olmuşdur.

Tədqiqatçılar Pine Island buzlağı (Qərb Antarktida) üzərində model yaratmış və bu modeldə buzlaqların həqiqi n dəyərinin 4 olduğunu göstərmişlər. Daha sonra isə həm n = 3, həm də n = 4 dəyərləri ilə 100 il müddətində buzlaqların əriməsini və dəniz səviyyəsinin dəyişməsini hesablamışlar. Bundan sonra isə 300 il müddətində buzlaqların bərpası modelləşdirilmişdir.

Modelin səhvləri nə nəticələr verdi?

Tədqiqat nəticələrinə görə:

• Moderate ərimə senarisi: n = 3 modeli buzlaqların əriməsini 18%, dəniz səviyyəsinin qalxmasını isə 21% az qiymətləndirmişdir.
• Ekstremal ərimə senarisi: n = 3 modeli dəniz səviyyəsinin qalxmasını 35% az qiymətləndirmişdir.

Bu fərqlər cari dəniz səviyyəsinin qalxması proqnozlarında böyük qeyri-müəyyənlik yaratmışdır. Alimlər qeyd edirlər ki, cari modellərdə istifadə olunan səhv n dəyəri digər fiziki proseslərə də yanlış şəkildə aid edilə bilər.

Nəticələrin əhəmiyyəti

Bu tədqiqatın nəticələri buzlaqların gələcəkdə daha sürətli əriməsi və bunun dəniz səviyyəsinə təsiri ilə bağlı proqnozların yenidən nəzərdən keçirilməsini tələb edir. Alimlər bu məsələnin dərindən tədqiqi üçün yeni tədqiqatlara çağırış edir.

«Bu nəticələr göstərir ki, buzlaqların axın sürəti ilə bağlı cari modellər həqiqəti tam əks etdirmir. Bu isə dəniz səviyyəsinin gələcəkdə daha sürətli qalxmasına səbəb ola bilər.»

Tədqiqat AGU Advances jurnalında dərc olunmuşdur. AGU tərəfindən dərc olunan bu tədqiqat buzlaqların əriməsi və dəniz səviyyəsinin qalxması ilə bağlı yeni perspektivlər açmışdır.